W.G.Sebald: het laatste college (1)

 W.G.Sebald (1944) overleed in december 2001. In de herfst voor het auto-ongeluk gaf hij zijn laatste 'fictie workshop' aan de University of East Anglia in Norwich.Twee van de zestien studenten bundelden later hun collegedictaten. Ze beschrijven Sebald als bescheiden, bijna verlegen. Een selectie:

* Fictie zou iets geestachtigs moeten hebben, iets alwetends. Waardoor het tot een andere werkelijkheid behoort.
* Schrijven moet gaan om het ontdekken van wat tot dan toe niet was opgemerkt. Anders heeft het hele proces geen zin.
* Wees alsjeblieft experimenteel, maar laat de lezer deel zijn van je experiment.
* Schrijf over duistere zaken, maar schrijf niet duister.
* Het is wel goed om sommige dingen die je schrijft duister te laten.

* Natuurwetenschappers zeggen nu dat er niet zoiets is als tijd: alles bestaat naast elkaar. Chronologie is totaal kunstmatig en wordt wezenlijk bepaald door emotie. Die samenhang suggereert een soort gelaagdheid, waarbij verleden en heden met elkaar te maken hebben of naast elkaar bestaan.   
* Een besef van plaats onderscheidt een literaire tekst. Misschien is het een distillaat van meerdere plaatsen. Je moet wel een hele goeie reden hebben om je verhaal niet ergens te situeren.

Morgen meer.

Tags: 

W.G.Sebald in Brussel (4)

 Omdat W.G.Sebald een liefhebber was van toeval, die zelfs een 'toevalsclub' stichtte, zoals ik van zijn vriendin Ria Loohuizen hoorde, kon een toeval bij dit Brussel-bezoek niet uitblijven.

 Te eten bij Els Moors kreeg ik Vlierbessenwijn te drinken.
En dat terwijl Els toch niet kon weten dat Ria Loohuizen na de dood van Max Sebald op het kerkhof van Norwich een vlierstruik heeft geplant.
Dit omdat Max en zij allebei de traditie kenden die zegt dat wanneer je dat doet en de vlier gaat in het voorjaar bloeien, de ziel van de gestorvene naar de hemel kan opstijgen.
Sebald leerde die verhalen van zijn grootvader. De man die hem opvoedde en die in de hongertijd na WOII eten bereidde van bessen en paddestoelen, waar hij alles van wist.  

 Zie ook Ria's boekje 'Vlier in de fles' (uitg. Atlas, 2002), met vele recepten, maar ook de vermelding dat in sagen, vooral uit Tirol (vlakbij waar Sebald vandaan kwam) een kruis van vliertakken op doodkisten werd gelegd die dan bij de begrafenis rechtop in de grond werden geplant. Soms gebruikte de voerman van de lijkkoets zelfs een vliertak om de paarden aan te sporen.

W.G.Sebald in Brussel (3)

 Tijdens de Brusselse Sebald-avond van afgelopen donderdag was Klara-radioman Jean-Pierre Rondas 'moderator'. Met Stefan Hertmans en de germaniste Irene Heidelberger besprak hij grote Sebald-thema's als het lot van Duitsland, zijn streven 'de doden recht te doen' en het recht van een schrijver 'de waarheid te liegen'.De passage uit Austerlitz werd aangehaald waarin de schrijver het leed van de wereld samengebald ziet in een hertshoornen knoop, die hij aantreft in het voormalige kamp Theresienstadt.

 Ook over Sebald en België ging het. Van Baudelaire haalt hij de passage aan over de lelijkheid der Belgen (hilariteit in de zaal).
De monumentale Antwerpse stationsklok speelt een rol in zijn eerste - en laatste - roman Austerlitz (2001), waarin ook het voormalige concentratiekamp Fort Breendonk uitvoerig wordt  beschreven. In Antwerpen was hij vaak. De oude binnenstad en de bijzondere straatnamen daar. Hoe hij gelopen heeft is het panel een raadsel. De Immerseelstraat is echt een heel eind van de Paradijsstraat.  Ik vermoed dat Sebald op de kaart mooie straatnamen verzameld heeft.

 

Tags: 

W.G.Sebald in Brussel (2)

 Wie voor 1 maart kans ziet nog even in Brussel de boekhandel Passa Porta (A.Dansaertstraat 46, bij de Beurs) te bezoeken kan daar de tentoonstelling gewijd aan de schrijver Sebald bekijken en vooral ook het unieke boekje 'Zerstreute Reminiszensen' kopen dat met de tentoonstelling meekwam uit Stuttgart, in de bagage van directeur Florian Höllerer.

 Het verhaal dat Sebald in 2001 kort voor z'n dood vertelde bij de opening van het Stuttgarter Literaturhaus staat erin, maar ook handschriften en curiosa, ja zelfs een herdruk van een schoolkrant uit 1962 van de Oberstdorfer Oberrealschule die Winfried Sebald (onder het pseudoniem 'Wise') vrijwel in z'n eentje volschreef.(over oa. Camus en de Algerijnse oorlog).  
Gisteren werd de opening voltrokken met als moderator radioman Jean-Pierre Rondas, de literaire steunpilaar van de zender Klara - een van eersten en ook een van de laatsten in ons taalgebied die Sebald heeft geinterviewd.
Ik sprak af bij hem langs te gaan, zodat de Avonden-luisteraars dat interview en zijn toelichting kunnen verwachten.  

 Tijdens een geanimeerde sessie ontpopten ook Stefan Hertmans en de germaniste Irene Heidelberger zich als Sebald-fans.
Later meer over Sebald en België. Hij kwam vaak in Antwerpen.
Het Brusselse justitiepaleis is bij hem een van die gebouwen die - door hun uitzinnige omvang - 'hun eigen ruine in zich dragen'. 

Tags: 
W.G.Sebald

W.G.Sebald in Brussel

 Van donderdag as. 5 februari tot 1 maart veel W.G.Sebald (1944-2001) in Brussel. De literaire onderneming ‘Het Beschrijf’ brengt hommage aan Sebald. In boekhandel-letterkundig trefpunt Passa Porta draait de tentoonstelling ‘Zerstreute Reminiszenzen’ die overkwam uit Stuttgart. Een expositie rond de memorabele lezing die W.G. Sebald hield bij de opening van het Literaturhaus Stuttgart, kort voor zijn dood in november 2001.

 Thema's uit zijn werk komen aan bod: kindertijd, oorlog, het thuisloze, de spanning tussen herinnering en vergeten, met een uitweiding over de Duitse dichter Hölderlin. De tekst wordt toegelicht met niet eerder getoond materiaal uit Sebalds archieven. De Stuttgart-lezing is in Passa Porta verkrijgbaar in een geïllustreerde uitgave.'Hier worden niet zomaar bronnen opengelegd, Sebalds hele manier van denken en zien ontvouwt zich.' schreef de Süddeutsche Zeitung.Donderdag 5 februari as. is er in Passa Porta om 20 uuur een Sebald avond met oa. Florian Höllerer van het Literaturhaus Stuttgart, Stefan Hertmans en Jean-Pierre Rondas van Klara, oa over de sporen van België in Sebalds werk. De stem van Sebald is te horen in een radio-interview met Rondas uit 2001. De avond verloopt in het Duits. Ik zal er DV zijn. Info en reserveren - info@beschrijf.be - www.beschrijf.be

A.Dansaertstraat 46 - 1000 Brussel, BelgiëNiet ver van de Beurs.

Tags: 

Sebalds klad

 In het Literatur Archiv in Marbach kwam ik bij het wezen van het kladje. De gefotografeerde gelinieerde velletjes en betikte of beschreven ongelinieerde A4's gooiden me in de wereld van Sebalds klad. Of, is het klad?

 Hij had de gewoonte teksten in handschrift als hij strandde steeds opnieuw te beginnen (er liggen voorbeelden van). Een sinds de PC verdwenen gewoonte. Toch maakt het groot verschil of je op blanco papier of scherm opnieuw begint of dat je - zoals bijna iedereen - gaat zitten rotzooien met bestaande tekst die al voor je neus staat en er om vraagt veranderd te worden. Afgekeurde tekst geeft vaak verkeerde feedback. Je kunt je niet meer uit het - verkeerde - spoor tillen. Anderzijds, blanco is griezelig. Het staart je maar aan. Toch, Sebald ging velletje na velletje voor blanco zitten. En schreef met de hand. Misschien had ie een hekel aan doorhalingen. Hij was ordelijk. Aan deze kladjes kun je zien hoe hij zich uitdrukt. Woordkeus en zinsbouw zo helder en direct als het maar kan. Ik ontcijferde gedeeltelijk nog zo'n velletje handschrift, gefotografeerd op een extra donkere plek. Het maakt kennelijk deel uit van wat aantekeningen over 'waarom schrijf ik'.

 'Ich denke immer dass die richtigen Schriftsteller andere sind. Ich hatte nie die Ambition ein Schriftsteller zu sein. Was ich durch meine Arbeit geworden bin, weiss Ich nicht. Allenfalls konnte ich (...). Ich mache Aufzeichnungen (?) & gehe auf diese Weise gewissen Dingen nach die mich schon die längste Zeit beschäftigen. Dabei (...) es mich, dass Ich den Leuten Sachen vorlege aus meinem Kopf.Eine Erzählungdass sie sich scheinbar mit Leichtigkeit über das schwere Leben erhebt. Wie sie sich konstruiert ist eher (?) ein Rätsel. Sie entstammt vielleicht eine gewisse Privation oder Entbehrung, Phantasie kommt nicht daher, (...) man ein interessantes Lebensgefühl.Zwanghafte Abreise: Schreiben ist eine (...) & eigene Beschäftigung bei denen oft eine tiefe Hoffnungslosigkeit erfasst. Man hat viel Mühe damit. Ist nie Zufrieden - ein grosses probieren & wieder probieren, verbessern & neuschreiben.

Tags: 

W.G.Sebald in Marbach (4)

 Veel hulp bij het achterhalen van het ontbrekende woord in de aantekeningen van Max Sebald. Dank!

 Hoe dan ook, Duits handschrift is anders, wordt anders aangeleerd dan Nederlands, waarover later meer. Roel Idema suggereert 'Grundlinien?'. Maar van Wim Bloemendaal komt al vlug het waarschijnlijker ‘Emotionen’. Wat bevestigd wordt door Jan Hein van der Bruggen. En waarbij ook Wim de Bie zich aansluit. Zodat de zin waarschijnlijk wordt:‘ich glaube dass ein ästhetisches Werk immer Emotionen entspricht’ etc..Vertaald iets als:‘ik geloof dat een esthetisch werk altijd uiting geeft aan emoties die ongelukkig zijn. Het geluk is immers zijn eigen doel, nietwaar? Dus hoeft geluk niet veranderd te worden in schoonheid, maar ongeluk wel.’

Eelco Runia

Eelco Runia (3)

In 'Breukvlak' van Eelco Runia komen schrijvers als Marcel Proust en Theodor Adorno onder vele anderen, voorbij met hun denken over geschiedenis. W.G.Sebald is er ook. Vooral met een passage uit de roman 'Austerlitz'. Daarin is Sebald - of Austerlitz - op zoek naar 'de metafysica van de geschiedenis'.

De wil het verleden terug te vinden, zegt Runia, het verlangen erdoor aangeraakt te worden, en het geloof, ja de wetenschap dat het verleden ook inderdaad in het heden aanwezig is, begint al in het begin van het boek. Dan vertelt Jacques Austerlitz namelijk over een schilderij van de bevroren Schelde door Lucas van Valkenborch, waarop - minuscuul detail - een vrouw in een kanariegeeljakje op het ijs gevallen is. En Austerlitz heeft 'het gevoel dat dat ogenblik nooit voorbij is gegaan'. Het 'onverslijtbare verleden' vind je in dit soort onooglijke details. De voorliefde voor het marginale deelt Sebald met oa. Walter Benjamin, Roland Barthes, Johan Huizinga en anderen. Morgen na 21.00 Is Eelco Runia te horen in de Avonden.

een Duitse heilige in Groningen

Eelco Runia (2)

 Op weg naar Eelco Runia, ver in het Groningse land dit bord, dit gehucht. Ik ben geen bordenfotografeerder, maar bedacht tijdig dat dit een uitzondering moest zijn.

 Immers, ik ging naar Runia om te praten over zijn roman 'Breukvlak', en in dat boek komt de opvatting van W.G.Sebald over geschiedschrijving prachtig voor. Ik moest er zeker naar vragenEn toen dit bord. De echte reden van de foto is natuurlijk dat Sebald zelf in Norwich, waar hij doceerde een 'toevalsclub' heeft gesticht. De deelnemers kwamen wekelijks bijeen en brachten dan elk een 'al te toevallige' gebeurtenis mee om te vertellen. Max Sebald was daar dol op. Hoorde ik van zijn vriendin Ria Loohuizen.En om dit toeval te vervolmaken: Ria Loohuizen woont tegenwoordig in het Friese Surhuizum, niet zo ver van Sebaldeburen..

Tags: 
Sebald met Ria Loohuizen

Sebald in Marbach

 Sinds ik van zijn Nederlandse vriendin Ria Loohuizen - eerder te horen in de Avonden - weet dat W.G.Sebald thuis een grote verzameling foto's en prenten had aangelegd, die na zijn dood in 2001 bij zijn weduwe in Norwich berustte, hoopte ik die eens te mogen inzien.Nu lijkt het erop dat dat gaat kunnen.

 Ria van Hengel, die alle grote werken van Sebald voor De Bezige Bij heeft vertaald, wees me op twee Sebald-tentoonstellingen, die al sinds 22 september aan de gang zijn in Stuttgart en het nabijgelegen Marbach. In Marbach zit het Duitse Literatur Archiv. Het thema van de tentoonstellingen is het onderscheid tussen fictie en werkelijkheid bij Sebald, droom en werkelijkheid. Ik ben dus erg benieuwd naar de 'Marbacher Katalog 62': Wandernde Schatten, getiteld W.G. Sebalds Unterwelt.Erheen dus.

Tags: 

Pagina's