W.G.Sebald in Brussel (3)

 Tijdens de Brusselse Sebald-avond van afgelopen donderdag was Klara-radioman Jean-Pierre Rondas 'moderator'. Met Stefan Hertmans en de germaniste Irene Heidelberger besprak hij grote Sebald-thema's als het lot van Duitsland, zijn streven 'de doden recht te doen' en het recht van een schrijver 'de waarheid te liegen'.De passage uit Austerlitz werd aangehaald waarin de schrijver het leed van de wereld samengebald ziet in een hertshoornen knoop, die hij aantreft in het voormalige kamp Theresienstadt.

 Ook over Sebald en België ging het. Van Baudelaire haalt hij de passage aan over de lelijkheid der Belgen (hilariteit in de zaal).
De monumentale Antwerpse stationsklok speelt een rol in zijn eerste - en laatste - roman Austerlitz (2001), waarin ook het voormalige concentratiekamp Fort Breendonk uitvoerig wordt  beschreven. In Antwerpen was hij vaak. De oude binnenstad en de bijzondere straatnamen daar. Hoe hij gelopen heeft is het panel een raadsel. De Immerseelstraat is echt een heel eind van de Paradijsstraat.  Ik vermoed dat Sebald op de kaart mooie straatnamen verzameld heeft.

 

Tags: 

W.G.Sebald in Brussel (2)

 Wie voor 1 maart kans ziet nog even in Brussel de boekhandel Passa Porta (A.Dansaertstraat 46, bij de Beurs) te bezoeken kan daar de tentoonstelling gewijd aan de schrijver Sebald bekijken en vooral ook het unieke boekje 'Zerstreute Reminiszensen' kopen dat met de tentoonstelling meekwam uit Stuttgart, in de bagage van directeur Florian Höllerer.

 Het verhaal dat Sebald in 2001 kort voor z'n dood vertelde bij de opening van het Stuttgarter Literaturhaus staat erin, maar ook handschriften en curiosa, ja zelfs een herdruk van een schoolkrant uit 1962 van de Oberstdorfer Oberrealschule die Winfried Sebald (onder het pseudoniem 'Wise') vrijwel in z'n eentje volschreef.(over oa. Camus en de Algerijnse oorlog).  
Gisteren werd de opening voltrokken met als moderator radioman Jean-Pierre Rondas, de literaire steunpilaar van de zender Klara - een van eersten en ook een van de laatsten in ons taalgebied die Sebald heeft geinterviewd.
Ik sprak af bij hem langs te gaan, zodat de Avonden-luisteraars dat interview en zijn toelichting kunnen verwachten.  

 Tijdens een geanimeerde sessie ontpopten ook Stefan Hertmans en de germaniste Irene Heidelberger zich als Sebald-fans.
Later meer over Sebald en België. Hij kwam vaak in Antwerpen.
Het Brusselse justitiepaleis is bij hem een van die gebouwen die - door hun uitzinnige omvang - 'hun eigen ruine in zich dragen'. 

Tags: 
W.G.Sebald

W.G.Sebald in Brussel

 Van donderdag as. 5 februari tot 1 maart veel W.G.Sebald (1944-2001) in Brussel. De literaire onderneming ‘Het Beschrijf’ brengt hommage aan Sebald. In boekhandel-letterkundig trefpunt Passa Porta draait de tentoonstelling ‘Zerstreute Reminiszenzen’ die overkwam uit Stuttgart. Een expositie rond de memorabele lezing die W.G. Sebald hield bij de opening van het Literaturhaus Stuttgart, kort voor zijn dood in november 2001.

 Thema's uit zijn werk komen aan bod: kindertijd, oorlog, het thuisloze, de spanning tussen herinnering en vergeten, met een uitweiding over de Duitse dichter Hölderlin. De tekst wordt toegelicht met niet eerder getoond materiaal uit Sebalds archieven. De Stuttgart-lezing is in Passa Porta verkrijgbaar in een geïllustreerde uitgave.'Hier worden niet zomaar bronnen opengelegd, Sebalds hele manier van denken en zien ontvouwt zich.' schreef de Süddeutsche Zeitung.Donderdag 5 februari as. is er in Passa Porta om 20 uuur een Sebald avond met oa. Florian Höllerer van het Literaturhaus Stuttgart, Stefan Hertmans en Jean-Pierre Rondas van Klara, oa over de sporen van België in Sebalds werk. De stem van Sebald is te horen in een radio-interview met Rondas uit 2001. De avond verloopt in het Duits. Ik zal er DV zijn. Info en reserveren - info@beschrijf.be - www.beschrijf.be

A.Dansaertstraat 46 - 1000 Brussel, BelgiëNiet ver van de Beurs.

Tags: 

Sebalds klad

 In het Literatur Archiv in Marbach kwam ik bij het wezen van het kladje. De gefotografeerde gelinieerde velletjes en betikte of beschreven ongelinieerde A4's gooiden me in de wereld van Sebalds klad. Of, is het klad?

 Hij had de gewoonte teksten in handschrift als hij strandde steeds opnieuw te beginnen (er liggen voorbeelden van). Een sinds de PC verdwenen gewoonte. Toch maakt het groot verschil of je op blanco papier of scherm opnieuw begint of dat je - zoals bijna iedereen - gaat zitten rotzooien met bestaande tekst die al voor je neus staat en er om vraagt veranderd te worden. Afgekeurde tekst geeft vaak verkeerde feedback. Je kunt je niet meer uit het - verkeerde - spoor tillen. Anderzijds, blanco is griezelig. Het staart je maar aan. Toch, Sebald ging velletje na velletje voor blanco zitten. En schreef met de hand. Misschien had ie een hekel aan doorhalingen. Hij was ordelijk. Aan deze kladjes kun je zien hoe hij zich uitdrukt. Woordkeus en zinsbouw zo helder en direct als het maar kan. Ik ontcijferde gedeeltelijk nog zo'n velletje handschrift, gefotografeerd op een extra donkere plek. Het maakt kennelijk deel uit van wat aantekeningen over 'waarom schrijf ik'.

 'Ich denke immer dass die richtigen Schriftsteller andere sind. Ich hatte nie die Ambition ein Schriftsteller zu sein. Was ich durch meine Arbeit geworden bin, weiss Ich nicht. Allenfalls konnte ich (...). Ich mache Aufzeichnungen (?) & gehe auf diese Weise gewissen Dingen nach die mich schon die längste Zeit beschäftigen. Dabei (...) es mich, dass Ich den Leuten Sachen vorlege aus meinem Kopf.Eine Erzählungdass sie sich scheinbar mit Leichtigkeit über das schwere Leben erhebt. Wie sie sich konstruiert ist eher (?) ein Rätsel. Sie entstammt vielleicht eine gewisse Privation oder Entbehrung, Phantasie kommt nicht daher, (...) man ein interessantes Lebensgefühl.Zwanghafte Abreise: Schreiben ist eine (...) & eigene Beschäftigung bei denen oft eine tiefe Hoffnungslosigkeit erfasst. Man hat viel Mühe damit. Ist nie Zufrieden - ein grosses probieren & wieder probieren, verbessern & neuschreiben.

Tags: 

W.G.Sebald in Marbach (4)

 Veel hulp bij het achterhalen van het ontbrekende woord in de aantekeningen van Max Sebald. Dank!

 Hoe dan ook, Duits handschrift is anders, wordt anders aangeleerd dan Nederlands, waarover later meer. Roel Idema suggereert 'Grundlinien?'. Maar van Wim Bloemendaal komt al vlug het waarschijnlijker ‘Emotionen’. Wat bevestigd wordt door Jan Hein van der Bruggen. En waarbij ook Wim de Bie zich aansluit. Zodat de zin waarschijnlijk wordt:‘ich glaube dass ein ästhetisches Werk immer Emotionen entspricht’ etc..Vertaald iets als:‘ik geloof dat een esthetisch werk altijd uiting geeft aan emoties die ongelukkig zijn. Het geluk is immers zijn eigen doel, nietwaar? Dus hoeft geluk niet veranderd te worden in schoonheid, maar ongeluk wel.’

Eelco Runia

Eelco Runia (3)

In 'Breukvlak' van Eelco Runia komen schrijvers als Marcel Proust en Theodor Adorno onder vele anderen, voorbij met hun denken over geschiedenis. W.G.Sebald is er ook. Vooral met een passage uit de roman 'Austerlitz'. Daarin is Sebald - of Austerlitz - op zoek naar 'de metafysica van de geschiedenis'.

De wil het verleden terug te vinden, zegt Runia, het verlangen erdoor aangeraakt te worden, en het geloof, ja de wetenschap dat het verleden ook inderdaad in het heden aanwezig is, begint al in het begin van het boek. Dan vertelt Jacques Austerlitz namelijk over een schilderij van de bevroren Schelde door Lucas van Valkenborch, waarop - minuscuul detail - een vrouw in een kanariegeeljakje op het ijs gevallen is. En Austerlitz heeft 'het gevoel dat dat ogenblik nooit voorbij is gegaan'. Het 'onverslijtbare verleden' vind je in dit soort onooglijke details. De voorliefde voor het marginale deelt Sebald met oa. Walter Benjamin, Roland Barthes, Johan Huizinga en anderen. Morgen na 21.00 Is Eelco Runia te horen in de Avonden.

een Duitse heilige in Groningen

Eelco Runia (2)

 Op weg naar Eelco Runia, ver in het Groningse land dit bord, dit gehucht. Ik ben geen bordenfotografeerder, maar bedacht tijdig dat dit een uitzondering moest zijn.

 Immers, ik ging naar Runia om te praten over zijn roman 'Breukvlak', en in dat boek komt de opvatting van W.G.Sebald over geschiedschrijving prachtig voor. Ik moest er zeker naar vragenEn toen dit bord. De echte reden van de foto is natuurlijk dat Sebald zelf in Norwich, waar hij doceerde een 'toevalsclub' heeft gesticht. De deelnemers kwamen wekelijks bijeen en brachten dan elk een 'al te toevallige' gebeurtenis mee om te vertellen. Max Sebald was daar dol op. Hoorde ik van zijn vriendin Ria Loohuizen.En om dit toeval te vervolmaken: Ria Loohuizen woont tegenwoordig in het Friese Surhuizum, niet zo ver van Sebaldeburen..

Tags: 
Sebald met Ria Loohuizen

Sebald in Marbach

 Sinds ik van zijn Nederlandse vriendin Ria Loohuizen - eerder te horen in de Avonden - weet dat W.G.Sebald thuis een grote verzameling foto's en prenten had aangelegd, die na zijn dood in 2001 bij zijn weduwe in Norwich berustte, hoopte ik die eens te mogen inzien.Nu lijkt het erop dat dat gaat kunnen.

 Ria van Hengel, die alle grote werken van Sebald voor De Bezige Bij heeft vertaald, wees me op twee Sebald-tentoonstellingen, die al sinds 22 september aan de gang zijn in Stuttgart en het nabijgelegen Marbach. In Marbach zit het Duitse Literatur Archiv. Het thema van de tentoonstellingen is het onderscheid tussen fictie en werkelijkheid bij Sebald, droom en werkelijkheid. Ik ben dus erg benieuwd naar de 'Marbacher Katalog 62': Wandernde Schatten, getiteld W.G. Sebalds Unterwelt.Erheen dus.

Tags: 
Stuttgart Hbf in 2008

Kwartet (2)

 In het Duitse Steden-kwartet dat de vijfjarige W.G.Sebald zoveel leerde over een vaderland dat hij pas veel later - toen hij al jaren docent was in Norwich, Suffolk - een beetje leerde kennen zat een afbeelding van het Hauptbahnhof van Stuttgart. Een schepping uit 1912, voltooid na WOI, van architect Paul Bonatz die volgens Sebald 'met z'n hoekige brutalistische architectuur al in zekere mate vooruitliep op wat komen ging'.

 'Wat misschien zelfs - als zo'n fantastische gedachtesprong me is toegestaan - voorzien werd in de paar regels geschreven door een Engels schoolmeisje van ongeveer vijftien (te oordelen aan haar handschrift) dat op vakantie was in Stuttgart, aan Mrs. J.Winn, in Saltburn-by-the-Sea in Yorkshire, op de achterkant van een ansichtkaart die ik in handen kreeg aan het eind van de jaren '60 in een uitdragerij van het Leger des Heils in Manchester, en die behalve drie andere grote gebouwen in Stuttgart ook het station van Bonatz laat zien, vreemd genoeg uit precies dezelfde hoek als in ons lang verloren gegane Duitse Steden-kwartet.' Deze Betty schrijft op 10 augustus 1939, drie weken voor de vader van Sebald als militair bij de Poolse grens zou aankomen, dat ze erop uit is geweest, heeft gezonnebaad, een sightseeing heeft gedaan, naar de film is geweest en naar een festival van de Hitler Jugend. Dreiging die besloten ligt in bouwwerken en ansichtkaarten. In een kwartet.

Tags: 
de kaarten
vooroorlogs, donkerbruin, dit moet het zijn

Kwartet

Net stuit ik op het Deutsche Städte Quartett, dat vorig jaar op Interbnet werd aangeboden voor 40 DM.Het kwartet - hoogstwaarschijnlijk - waarvan W.G.Sebald op z'n vijfde zoveel leerde. Het gezin kocht het rond 1949 per postorder van het bedrijf Quelle.

 Vader Sebald was alleen de weekends thuis, hij werkte elders. En zo speelden de vijfjarige Winfried, zijn zusje van acht en zijn moeder in de weekends kwartet, met ofwel de vader of een langskomer als vierde man. 'Mag ik van jou Oldenburg? Heb je Wuppertal? Heb je Worms?' Sebald schrijft in een stuk dat in 2004 in de New Yorker verscheen hoe hij al spelend de namen van de steden leerde lezen. Namen waar hij nooit eerder van gehoord had. Wat stond er op de kaarten? Het nog ongedeelde Duitsland. En daarop waren de vooroorlogse Duitse steden - intact - in donkerbruine kleuren afgebeeld. De Porta Nigra in Trier, de kathedraal van Keulen, de Kraanpoort in Danzig, de oude huizen in Breslau. In zijn herinnering waren het donkerbruine afbeeldingen. Hij kan ze bijna allemaal opsommen: het Zwinger in Dresden, de Holsten poort in Lübeck.

 'Het kwartet markeert niet alleen het begin van mijn leescarrière, maar ook het begin van mijn hartstocht voor geografie, die losbrak snel nadat ik naar school ging. - een verzaligd opgaan in topografie, dat steeds dwingender werd in mijn leven en waar ik eindeloze uren aan besteed heb, gebogen over atlassen en brochures. Alles geïnspireerd door het Stedenkwartet.'En dan vertelt hij hij hoe het tot 1976 duurde voor hij het Hauptbahnhof van Stuttgart - ontwerp van Paul Bonatz dat gespaard bleef - in het echt zag. Veel van de rest was verdwenen.

Tags: 

Pagina's