Den Haag

AVONDLOG - Den Haag

 Toen ik er nog logeerde, en mijn grootvader lesgaf aan het Chris­telijk Lyceum, ben ik door hem eens vertoond aan zijn leerlingen. De meisjes vonden me schattiger dan later ooit nog. Was ik dit?

 Mijn grootmoeder regeerde over de huishouding. Dit was het Den Haag waar gele en blauwe trams reden en waar ik zelf zou wonen, later. Tussen bijlesleraren, voetbalvelden en parken. En de zee.

 W.G.Sebald beschrijft zijn entree in Den Haag in 'De Ringen van Saturnus'. Hoe hij uitstapt op Hollands Spoor, de dan al verloederde Stationsstraat inloopt, langs het verdwenen café-restaurant Terminus, waar ik, veelbelovend als ik was, zou 'vergaderen' met Hans Keller, Hans Gomperts en Hella Haasse over een gedichtenprijsvraag die er nooit kwam.

 Sebald bereikte het Mauritshuis, maar het bleek nog erg ver lopen naar het strand, vanwaar je, zeiden wij als kind ook, 'Engeland kon zien'. Hij neemt een kamer aan de nog steeds afgetrapte Stationsweg. In een etablissement 'dat zelfs de bescheidenste reiziger meteen met een gevoel van de diepste neerslachtigheid vervulde'. Hij koopt een zak chips, in een buurt vol dichtgetimmerde huizen en uitheemse mensen. Hij loopt stadinwaarts, steekt de vroegere hoerenbuurt het Groene Wegje over en bereikt het Mauritshuis. De nacht beschrijft hij zo: 'Es war eine ungute, verstörte Nacht, so schwül das man onmöglich die Fenster geschlossen lassen konnte. Und wenn man sie aufmachte, hörte man den Verkehrslärm der Kreuzung herauf und alle paar minuten das grauenhafte Quietschen der durch die Gleisschleife des Terminus sich qualende Strassenbahn.'

Tags: 

Slau

 De brieven van Slauerhoff, mooi verzameld door Hein Aalders, zijn anders dan veel van die van tijdgenoten. 'Slau' was de bonte hond in de vooroorlogse let­teren. Vestdijk waarschuwde Roland Holst nog toen hij in diens huis zou verblijven: 'Slau steekt de waterleiding in brand'.

 Ruzie maakte hij oa. met Eddy du Perron over hoe je op te stellen tegenover Hitler, die hem ergerde met zijn 'antifascistenclub', die hem 'deed lachen' en deed denken aan 'ping pong en charades'. Een gezelschapsspel dus.

'Verder, laat ik je uitleggen waarop mijn steeds diepere afkeer van Eddy berust. En hij schreef het volgende satirische sonnet (uit Lausanne, gericht aan Du Perron):

 'UN JEUNE QUI S'EN VA

 Minuten met E. du P./ Zondagmorgens lig ik 't liefste/ Lang in bed schrijf of beantwoord brieven etc. etc. (blocnote klein formaat)

  BEZIT JE NOG MET BLEKE BREDE BILLEN/ 't geribd rood trijp van het café Murat, /op blocnote te vertellen van je grillen/ hoe zoet je thee moet zijn,/ hoe heet het bad?

 Zaterdagavond. O, wij zouden willen/ nog heel veel weten van uw leven: wat/ je doet op zondagmorgen. Neem je ook pillen/ om goed te gaan waar je altijd graag lang zat?

 Ja, alles van je leven is belangrijk/ een Hollands schrijver die heel vanuit Frankrijk/ Parijs zelfs onze lettren houdt op peil/ door ons zijn buien naarstig te beschrijven.

 Maar enklen zal het tot de strijdkreet drijven:/ ''Weg met de penkliek: Hitler koom SIEG HEIL!'

 Ja Hitler zou er van opkijken. (foto met Du Perron)

Hermans en Van Straten

 Toen ik in Brussel bij hem was voor de opnamen van 'De God Denkbaar' en later merkte ik dat ik een aantal kinderboeken met W.F.Hermans deelde kwam er meer boven. Zoals 'De Wonderen van het Heelal'.

 In Hans van Stratens boekje 'Teruggevonden gesprekken' worden er een aantal genoemd. Waaronder ook de ingebonden jaar­gang van 'Voor 't jonge Volkje die ik van mijn grootvader kreeg.

 Een gebonden omslag met gouden letters. Gedichten met gravures erbij en vervolgverhalen.

 En verder Multatuli. Woutertje Pieterse en Het Verzameld Werk dat hij bij een oom vond. en dat hij onder de dekens las met een zaklantaarn. Zodat hij onopgemerkt bleef als er iemand de trap op kwam.

 'Ik ben nog een tijd van plan geweest een groot chemicus te worden. 'Dat boek heette 'Smeltkroezen'. Boeken waarin proeven stonden.

Hermans had een dubbeltje zakgeld in de week. Zijn vader hield die lectuur tegen, want dat leidde maar af van het huiswerk.'

 'Toen ik literaire neigingen kreeg heb ik die zoveel m­ogeli­jk

 voor mijn ouders geheim gehouden. Ik had een schrift waarop stond 'Duitse thema's', want zo nu en dan keken ze mijn boekenkast na. Dat hield ik geheim tot april 1940, toen mijn eerste literaire verhaal gepubliceerd werd.'

 'Was die eerste publicatie een verrassing voor je?'

 'Mijn ouders probeerden het wel te kleineren he. Het geld, zestien gulden bracht het op, daar moest ik maar een nieuw overhemd voor kopen.'

 Wat me doet denken aan de reactie van mijn eigen vader op mijn eerste gepubliceerde stuk: 'Denk nou niet meteen dat het wat is!' Waarna hij de zetfouten met rood potlood begon te onderstrepen. Hij was immers leraar.

Mussolini

 Van 1922 tot 1945 werd Italië - afkalvend tot er nog maar een grotesk restje in het Noorden van over was - geregeerd door Mussolini. Veel langer dan Hitler over Duitsland heerste. En belangrijker, toen ik er voor het eerst kwam in de jaren '70 was hij nog steeds populair. Spreuken van hem werden in de dorpen keurig overgeverfd en oude vrouwen waren nog steeds verliefd op hem en hieven het partijlied 'La Giovinezza' aan'.  

 Op Sicilië vond ik resten van een betonnen stad in aanbouw zonder inwoners die 'Mussolinia' had moeten heten. En het deftige grafmonument dat hij voor zijn familie liet oprichten in zijn geboorteplaats Predappio, in de Romagno, werd druk bezocht door jongens op motorfietsen. Parkeerplaatsen voor autobussen genoeg.

 Gewoon is dat, zoals alle geschiedenis in Italië. Net als de foto's van de dode Duce en Claretta Petacci, ondersteboven opgehangen aan een pompstation in Milaan. Het einde van een Renaissanceheerser zoals Cola di Rienzo in 1354, wiens lijk door Rome gesleurd werd.

 Toen zijn rijk afliep probeerde Mussolini weg te komen naar Zwitserland, kwam terecht in Dongo aan het Lago Maggiore.

 En ja, de held in Stendhals 'Chartreuse de Parme', heet Fabrice del Dongo.

De Duce ontsnapte in een Duitse legerjas, maar werd ontdekt, verstopt in een Duitse vrachtwagen en gevangen genomen door partizanen, waarvan er een zag dat hij zulke keurig gepoetste laarzen droeg.   

Maar hij ontsnapte en werd via de Autostrada afgevoerd.

En zei: 'Niemand kan ooit ontkennen dat ik deze weg heb laten aanleggen.'

Diana Scherer en de wortels

 Charles Darwin was de eerste die het gedrag van plantenwortels  interesseerde. Het werk van Diana Scherer laat je zien, hoe ze groeien. Niet passief, lukraak naar beneden, ze zoeken, oriënteren  en vinden hun eigen weg, in het donker.

 Darwin beschreef 'De kracht van de bewegingen der planten'. Hoe wortels hun weg zoeken, weten wat onder en boven is, verstand heeft van de zwaartekracht en weet waar het vochtig is en waar nuttige chemische stoffen zitten. Planten zijn intelligenter dan menigeen dacht. Voor botanici van nu nog terreinen vol geheimen.

 Een wortel navigeert. Wereldwijd wordt deze ondergrondse wereld onderzocht. Diana Scherer wil 'de intelligentie van planten' in haar werk gebruiken. Zo ook soms haar wil opleggen. Dresseren zelfs. Zodat de wortels wandtapijten gaan maken en zelfs jurken.

 Zelf weet ik hiervan niet meer dan wat ik zie aan het gedrag mijn balkonplanten. En hoe ze reageren op wat ik probeer met water geven of juist niet of zelfs pokon. 

 Verder dan elke dag een kijkje nemen ''hoe ze erbij staan'' kom ik nauwelijks. Ze lachen me uit.

Max en Anna Weber

 Tijdens de drie jaren dat ik op he Huis te Eerbeek woonde veel genoemde namen. De weg van het Huis naar het kanaal heette was de Professor Weberlaan. Lang voor de professor en zijn vrouw Anna - beiden biologen - er (in 1852) introkken, in de 18de eeuw was het nog een uit de Middeleeuwen stammend landgoed met metersdikke muren.

 Een park, een ommuurde moestuin - waar ik later een eigen tuintje kreeg, een vijver en een koetshuis waar ik de tuigage nog gezien heb, waarmee ze in de buurt rondreden.

 De keuken, met reuzen kolenfornuizen was mijn speelterrein. Mijn vader leidde cursussen aan de 'Volkshogeschool' die er toen gevestigd was.

 Onder de Webers werd het 'Huis' een internationaal wetenschappelijk congrescentrum. Ze maakten studiereizen, oa.  naar de polen en Nederlands Indië. Anna werd een fameus algendeskundige. Max bestudeerde zeezoogdieren, oa. walvissen.

 In 1899 kwam de grote onderzoeksreis die hem wereldberoemd zou maken: de Siboga‑exp­editie die een jaar duurde en de oceanische flora en fauna in Nederlands-Indië onderzocht.

 Het Nederlands‑Indische Gouvernement stelde de kanonneerboot Hr. Ms. Siboga ter beschikking die werd aangepast voor oceano­grafisch werk en dieptemetingen. De resultaten van de expeditie overtroffen alle verwachtingen. Zo ontdekte Weber 131 nieuwe vissoorten. Weber overleed in 1937.

 Anna bestudeerde algen en toonde als eerste het verband aan tussen kalkalgen en het ontstaan van koraalriffen. Ook schreef zij een nog steeds goed leesbaar boek over de expeditie. In 1903 verscheen Een jaar aan boord H.M. Siboga. In dit reisverslag toont ze, zegt men, haar indrukwekkende vertelkunst en haar fameuze gevoel voor humor.

 De Webers - weldoeners van het dorp - werden begraven op Coldenhove, het kerkhof achter het dorp..

Vriendinnen

 Gisteren weer naar de serie De geniale vriendin, naar Elena Ferrante gekeken. Over de twee Napolitaanse meisjes. We waren in Pisa, waar Elena nmiddels is afgestudeerd en daarna in Napels, waar ze haar jeugdvriendin komt opzoeken.

 Gisteren waren we in Pisa, waar ik zo vaak logeerde. En waar het stamcafé eens vol stond met studenten, rond de klassieke telefoonautomaat waar je munten met gleufjes in moest doen. Grote opwinding: 'terremoto' in de Abruzzen. Alle studenten moesten hun moeder bellen.

 Is een Italiaanse student langdurig in gesprek denk dan nooit dat het zijn vriendin is, het is zijn moeder. 'Si mama'.

 Het verschil tussen Noord en Zuid zit duidelijk in de serie. Elena gaat nog terug naar de opgeverfde betonwijk langs het spoorviaduct in Napels. Modern, tot formica toe. Maar het trap­penhuis is nog zoals het was, met gietijzeren decoratie. 

 De wereldwijd succesvolle serie is opgenomen in een gebouwde set twintig kilometer van Napels, bekostigd door Amerikaanse geldschieters. En de acteurs zijn echte Napolitanen.

 Arm maar netjes.

 Spannend blijft dat je als kijker steeds maar niet weet wie de 'geniale' van de twee vriendinnen zal blijken te zijn.

Keynsham

 Henk Beentje, die in Engeland woont buigt zich over het raad­sel Keynsham. En vindt deze faits divers:

 Wat we al weten, Horace Batchelor adverteerde in radiospotjes op de Engelse Radio Luxembourg met zijn eigen stem zijn Infra Draw Method om de voetbal­pool te winnen. En zijn methode om alle belangrijke woorden volledig uit te spellen ('S P E L L E D', wat tot veel imitaties leidde.

 Niemand heeft me kunnen uitleggen hoe Batchelors methode werkte. 'Een soort piramidespel' werd me gezegd. En ik vond meer brieven van deelnemers aan de 'methode'. Zoals: 'In de jaren '70 was ik sergeant bij de politie met als standplaats Keynsham. Horace Batchelor was een welbekende, maar afgezonderd levende beroemdheid die woonde op de Bath Road. Op een ochtend hoorde ik op de radio dat een van mijn officieren naar dit huis was geroepen. Korte tijd later kwam deze officier naar het bureau en vertelde daar iedereen:

 I've just been to Horace Batchelor's house, and he's dead, spelled D E A D.' 

 Een andere briefschrijver beschrijft hoe hij en z'n vader altijd meededen, maar nooit meer wonnen dan 15 shilling.'

 Ik weet niet of ik na de N O D E A L B R E X I T buiten Engeland zal kunnen.

Horace Batchelor

 Roem zonder reden. Hoe word je beroemd? Zou het zijn door je eigen naam eindeloos te herhalen? Zonder reden? Zo, dat ik het nu nog weet, met de stem erbij?

 Een andere getroffene was Vivian Stanshall van de Bonzo Dog Band, die een heel album - Keynsham - noemde naar de woonplaats van Horace Batchelor, wiens naam wij elke avond op Radio Luxemburg (Broa­casting on 208 meters on the medium wave and 49 point two six meters on the shortwave) hoorden. Door hem zelf uitgesproken. Radio Luxemburg was een voorloper van de latere piraten als Caroline, Radio London etc.

 Batchelor woonde in Keynsham, Bristol en exploiteerde een onverstaanbaar systeem om de voetbalpool te winnen: de 'Famous Infra draw method'.

 Radio Luxemburg werd 's avonds na zevenen uitgezonden vanuit de Radiovilla in Luxemburg-stad. Peter Flik en ik zijn er wezen kijken en leerden daar wat 'jingles' waren. De dure discjockey's stuurden hun programma's - samen met de boodschappen van Horace Batchelor - vanuit Londen op band, de goedkope logeerden wekenlang in de doodsaaie stad Luxemburg. Ik heb Horace Batchelor dus nooit ontmoet.

Shirt

 Omdat het vanavond weer zo ver is. De oude angst die zal bovenkomen in het gezicht van Ronald de Boer. Waar Nederland nog steeds met 1-0 verliest van België.

 Op weg naar School in Z. waar ik nog drie maanden in de eerste klas heb gezeten, kwam ik dagelijks langs een verdacht pleintje. Aan de ene kant ervan stond het grote gebouw van de Keuri­ngsdienst van Waren, maar aan de andere was een huizenblok met een poort erin waar groezelige kinderen speelden en een man in een oude legerbroek aan een motorfiets sleutelde.

 Een van die kinderen is in die tijd dood in een sloot aangetroffen, 'verdwaald'. Dat woord weet ik sindsdien.

 Veiligheidshalve liep ik langs de kant van de Keurings­dienst en dan de hoek om. Op maandagen hing daar aan een waslijn te drogen wat een voetbalshirt geweest moet zijn. Een blauw-wit in de breedte gestreept shirt. Gestreept! Door het bestaan van voetbalplaatjes wist ik wat het was. Een wedstrijd, of hoe dat ging, daar wist ik nog niets van.

 Zo alomtegenwoordig als sportkleding nu is, zo volkomen afwezig was die in 1950. Je zou wel iets heel bijzonders moeten kunnen om zo'n shirt te mogen dragen. Maar zelfs dat woord 'shirt' was er nog niet. Wat ik zag was een soort overhemd in rode en zwarte strepen.

 Mijn moeder dacht dat het van 'jersey' gemaakt moest zijn. Een rekbare Engelse stof, die