Thomas Rap (2)

Thomas Rap beschikte over een onweerstaanbare charme, waarvoor ook Gerard Kornelis van het Reve bezweek. Het was niet niks om in de deftige, wat opgedirkte uitgeverswereld van de jaren '60 opeens binnen te komen als een soort kwajongen. Die jongensachtigheid deed het hem.

 Op zekere dag mocht ik met Thomas mee naar Van het Reve, die toen nog niet verhuisd was naar Friesland, maar met Willem van Albeda op een flatje in Osdorp bivakkeerde. Rap zou zijn 'Veertien etsen' uitbrengen.
Daar aangekomen legde hij me uit hoe het spel gespeeld moest worden.
'Dat vindt Gerard leuk, let maar op.'
Beneden was een rijtje bellen met naamplaatjes en een intercom, merk Bumifoon.
Thomas Rap belde, lang en nadrukkelijk.
En door de Bumifoon kwam de stem van Gerard van het Reve, die een oude dame nadeed, leek het wel.
'Wiedáár?'
Waarom Rap met een lange uithaal riep:
'Deee Huitgeeverr...'.
Alsof hij iets aan de deur verkocht. 
De deur werd opengedrukt. Gegiechel door de Bumifoon.
'Kijk dat vindt ie leuk.'

Tags: 
''Het wonder dat radio heet.''  - Gerard Reve

Reve en radio

Het is waar, van de vijf lange studiodagen tijdens welke Gerard Reve in 1991 zijn debuut De Avonden opnam zijn toen veiligheidshalve 'back-up' opnamen gemaakt. Zodat we nu ook beschikken over wat hij zei - grapjes, verzuchtingen - tijdens de vele onderbrekingen.

Vrijdag 21 december aanstaande zit ik 0. 18.00 uur bij Theodor Holman in 'Desmet live'. Het jaar loopt ten einde, het zal dus gaan over de Avonden. Met opnamen uit die leespauzes.Zoiets als bij de opening van het Reve-museum in de Openbare Bibliotheek in Amsterdam. Ook zal het gaan over het medium radio. Ik formuleer alvast: 'Radio is enerzijds journalistiek, anderzijds geïmproviseerd theater. Dat laatste - wat het spannend moet maken - gaat in deze tijd van ijzeren formats vaak verloren. Gek genoeg vind je die improvisatievrijheid nog wel op muziekzenders, maar daar heersen weer de popularissen. Ik zou journalistieke 'infojocks' willen horen, die vrijuit met een netwerk van informanten iets gaan uitzoeken. Het mobieltje kan een goudmijn zijn voor radio als je het goed gebruikt. Alles staat of valt wel met de persoonlijkheid die zo'n programma moet dragen.'

Tags: 

Reve Museum (3)

Reve-foto's uit de vroegste periode, gemaakt door Annelies Romein (in De Avonden heet ze Bep Spanjaard) zijn te zien in het Reve Museum. Klaas Koppe die de foto's restaureerde schrijft over de research die voortkwam uit deze foto:

'Eén van die foto's is de groepsfoto op de trouwdag van Hanny en Gerard, gemaakt door Annelies Romein op 9 december 1948 op de Jozef Israëlskade 116 (Schilderskade 66). Volgens Nop Maas is er één figuur in De Avonden nooit geïdentificeerd, de figuur van Eduard Hoogkamp. Door het contact met de familie van Annelies Romein, die op 13 oktober j.l. is overleden, denk ik er achter gekomen te zijn dat deze Eduard Hoogkamp staat voor Willem Heinemeijer, rechts onder op de foto, toen al de vriend van Annelies Romein, later haar echtgenoot en de vader van haar drie kinderen.'Hanny is Hanny Michaelis, Nop Maas is de Reve-biograaf, Annelies Romein was de dochter van Jan en Annie Romein, kennissen van Reve's ouders.Dit is de passage waarin de totnutoe raadselachtige Hoogkamp optreedt in De Avonden: 'Frits,' riep hij. Bovenaan de trap stonden Jaap Elderer en een onbekende jongeman. 'Jawel,' schreeuwde Jaap, 'natuurlijk. Als we zeggen: bah bah, daar is Frits, dat is ook niet aardig.' 'Goed hoor, en jou?' vroeg hij luid, toen Frits boven was, 'dit is Eduard.' Frits drukte de onbekende de hand. Deze was fors van gestalte en droeg een bril met een zwaar, donker montuur. Zijn zwarte haar was pluizig en stond stug naar achteren en naar opzij. Het gezicht was rond en had nergens een hoekige plaats. De ogen waren klein, de neus was kort en de mond had lange, smalle lippen. 'Iemand met dit uiterlijk moet geen vlinderdasje dragen,' dacht Frits. Hij bekeek het zwart met wit gespikkelde strikje, dat scheef zat. 'Hoe was de naam ook weer?' vroeg hij. 'Eduard Hoogkamp,' antwoordde de jongen met een klankloze, fluisterende stem. 'Je bent een grote zak,' zei Frits bij zichzelf.'

de Amsterdamse bibliotheek

Reve Museum (1)

Gerard Reve rook lekker. Zijn geur was een licht kruidige mannengeur. Een paar keer tijdens de radio opnamen van De Avonden (1991) stonden we op de stoep van de oude VARA-studio (waar een deel is opgenomen) te wachten op de omroeptaxi die hem terug zou brengen naar Schiedam, naar Joop. Voor we elkaar ten afscheid omhelsden zei hij dan - ik denk uit verlegenheid - iets als 'keuren je ouders dit wel goed?'

Daar kwam bij dat aan de overkant het kantoorpersoneel in het nieuwe VARA-gebouw nieuwsgierig naar ons zat te kijken. Dat maakte hem onrustig.Hij verdwaalde ook in die studio's. Als hij naar de WC vroeg en je zei alleen 'trap af tweede deur rechts' was de kans groot dat je hem voorlopig niet terugzag. Het was beter mee te gaan en op afstand op hem te wachten.Vanmiddag werd in de nieuwe Openbare Bibliotheek Amsterdam het Gerard Reve Museum geopend door Joop Schafthuizen. Veel volk, een vriendelijke, aandachtige stemming. Ik heb ook nog wat verteld, over de radio-opnamen. En wat van zijn stem laten horen, opgenomen tijdens leespauzes. Eergisteren, tijdens het uitzoeken van de fragmenten en het horen van die licht verkouden, aarzelende stem zat ik weer naast hem. Je kunt naast iemand zitten, hem horen ademen en tegen je praten, terwijl hij toch al gestorven is.ps. Ik vergat vanmidddag mijn fototoestel.

Tags: 
Verkondiging (1420) - anoniem

Luistertrompet

 Leefde Gerard Reve nog maar, dan kon ik hem vertellen wat ik vanmiddag zag aan het noordportaal van de Mariakapel, hier in Würzburg, waar ik nu ben.Daar is een Verkondiging te zien uit 1420. En niet zomaar een. Er daalt geen duif neer op de aanstaande moeder van Christus, ook valt geen Goddelijke lichtstraal op haar aangezicht. Nee, Riemenschneider heeft haar aanvankelijke ongeloof zichtbaar willen maken.We zien hoe God Maria toefluistert door... Ja het lijkt waarachtig wel een ''koperen luistertrompet'' van het soort waarmee dove mensen vroeger werden toegesproken. Je weet het Gerard, je hebt er zelf over geschreven.Alleen hier is het andersom. Maria is zich van geen doofheid bewust en dus praat Onze Lieve Heer door het mondstuk terwijl zij luistert naar Zijn stem, die uit de hoorn klinkt. Je begrijpt Gerard, dit moest ik je even doorgeven.ps. In een gidsje van de gemeente Würzburg wordt de Verkondiging toegeschreven aan de beeldhouwer Riemenschneider. Maar dat kan bij nader inzien nauwelijks, die werd pas rond 1460 geboren.

Straatlantaarn

Het was Gerard Reve, die zich bij het aanfloepen van de straatlantaarns verbeeldde dat de lantaarn waaronder hij stond altijd eerder oplichtte dan die verderop.Maar ik zoek deze passage vergeefs in z’n werk. Waar?

Zeker is dat ik zelf heel vaak heb staan wachten op dat 'aanfloepen', wat toch meer een aanzwellen is, maar dat ik het moment zelf nooit heb gezien. Ook als ik wist dat het elk ogenblik kon gebeuren en goed oplette was ik altijd een fractie te laat. Nu een goed bewaard wonder.Al een jaar of zeven (of meer) is er bij mij om de hoek een straatlantaarn die ALTIJD brandt. Jaren geleden heb ik er eens een auto met een werkplateau naast zien staan waarop ernstige mannen de lantaarn inspecteerden. Ze konden het kennelijk niet vinden.PS. Dank Reve-kenners, het staat in Bezorgde ouders, p.21. De scène met de krantenjongen: ...'dat het hem dan had toegeschenen dat de straatlantarens overal rondom, in de gehele wijk tegelijkertijd aangingen behalve de lantarens vlak om de jongen en hemzelf heen...'.Waarna de prachtige zinnen: 'Was ik toen al gek?', dacht Treger. Of zouden er mensen bestaan die hetzelfde hadden meegemaakt, en met wie hij jkon praten? 'Ik moet het weten,' dacht hij. 'Daar heb ik recht op.'

Tags: 
Hanny Michaelis

Hanny Michaelis (1922-2007)

Hanny Michaelis is gestorven. Ik kende haar van optredens in onze Music-Hall in Studio Amstel. Dat was maar een klein eindje van waar ze woonde, maar ik moest haar toch komen halen. Omdat ze liever niet in haar eentje 's avonds door de Halvemaansteeg ging. Daar zaten 'al die Arabieren' (de Shoarmatenten).

Ik wachtte in haar huis aan de Reguliersgracht tot ze klaar was. Een bijna kaal huis, met non-descripte meubelen. Waar tegenover stond dat Hanny zich heel goed, pietsje koket ook, kleedde. Ik herinner me de leuke jas met de bontkraag. En zo liepen we dan stijf gearmd door de Halvemaansteeg. Het kostte nog moeite haar haar liefdesgedichten te laten voordragen. Die gingen over Gerard vaak, leek me. Maar ze zei dat 'een oude vrouw' die dingen niet meer hardop kon zeggen. Later deed ze het toch. Ik kwam haar weleens tegen in de tram, dan reed ze met de 24, 25 of 16 naar de Albert Cuyp voor groente. En we praatten wat, meestal over Gerard en Joop en hun perikelen.. Gerard Reve bezocht haar altijd nog, zo lang hij kon in Amsterdam. In de krant staat vandaag dat hun vriendschap - die bewaard bleef na het ophouden van het huwelijk - ook berustte op humor en 'toon'. Zo is het vast. Er zijn verhalen van. Gerard zelf vertelde me de vaste grap dat hij bij aankomst keihard op de deur bonkte en daarbij riep 'Grüne Polizei, aufmachen!''Dat vindt Hanny erg leuk.'Raymond Noë zocht dit liefdesgedicht uit, ik ken geen beter: Op het witte kussen je gezicht leeg en ontspannen als water in de zomermorgen wanneer de wind slaapt en het licht op zijn tenen door de hemel loopt. Terwijl ik je heimelijk bespiedde, bang van ontzag, zoals men kijkt naar oeroude afgodsbeelden, openden je ogen zich om je mond ontwaakte een glimlach zo zacht en schuldeloos dat ik zou zijn neergeknield met mijn hoofd in je schoot als ik gedurfd had. Hanny Michaelis uit: Water uit de rots (1957)

Bernhard Christiansen

Oerol

Het is bijna zover, op Terschelling gaat Oerol van start. Goed nieuws voor de fans is dat Bernhard Christiansens 'Multatuli hoort u mij?' er ook wordt uitgevoerd, de spiritistische seance die vorig jaar in Utrecht in première ging. Bernhard Christiansen praat met dode schrijvers.

Dat kan omdat hun stemmen bewaard zijn. Zo krijgt hij onder meer antwoord van Gerard Reve, Multatuli, W.F. Hermans en Annie M.G.Schmidt. Hoe ervaren zij de dood, hoe kijken ze terug op hun leven op aarde?Locatie: Under de Wettertour. Data: 16 t/m 23 juni om 20.30 uur en 23.00 uur. Kaarten op het festivalterrein De Westerkeyn op Terschelling.Ook Hagar Peeters, Alexis de Roode en Caroline Kramer zullen enkele dagen verschijnen in het bos, naast de dode schrijvers.

Zelf schrijver worden

Van juni tot en met december 1985 was Gerard Reve gastschrijver aan de Leidse Letterenfaculteit. In Leiden werkte Reve zijn theorie uit over het ambacht van de schrijver, de Vier Zuilen van het Proza. Bij zijn eerste optreden in de Pieterskerk konden van de ruim zesduizend geïnteresseerden maar vijftienhonderd een plaats vinden.Er heerste een roezige sfeer.

Amerikaanse en Engelse universiteiten kenden al tientallen jaren writers in residence toen de Leidse Letterenfaculteit, op voorstel van hoogleraar Moderne Letterkunde Ton Anbeek, besloot die traditie ook in Nederland in te voeren. Dat Reve als eerste kwam, viel niet bij iedereen in goede aarde. Wilde Reve niet alle Surinamers per tjoekie-tjoekie stoomboot retour sturen naar hun takki-takki oerwoud? Hoogleraar taalkunde Jan Kooij en de letterkundige en Célinevertaler Mani Kummer protesteerden tegen Reves 'platvloerse racisme'. En de eerste van de vier Albert Verwey-lezingen eindigde met een handgemeen tussen de schrijver en een 37-jarige Leidse fan ('een intellectueel'), die met Reve wilde discussiëren over de vraag of socialisme en katholicisme kunnen samengaan. De schrijver, die al een drankje had genomen op de goede afloop van zijn eerste lezing, ontstak in woede en ging de vragensteller te lijf met een gebroken wijnglas. De secretaris van de Letterenfaculteit, Donker, sprong dapper tussenbeide en liep een snijwond op aan zijn linkerhand. Reve had het plan om alle vier de openbare colleges te wijden aan moraal, geloof, politiek en kunst, maar na het incident zag hij daarvan af. Hij schrapte de tirade tegen het socialisme die hij voor de tweede avond had aangekondigd en concentreerde zich op de Vier Zuilen van het Proza: Conceptie, Compositie, Stijl en Woordgebruik.De VPRO-radio zond de lezingen uit in het boekenprogramma.Op de woensdagen 9, 16 en 23 augustus om 20.00 zijn die opnamen terug te horen. Op 23 augustus na 21.00 aangevuld met het vragenuurtje na de slotlezing. In de Avonden eerst fragmenten van deel 1 (meer bleef niet bewaard) en de hele tweede lezing.

Tags: 
De avonden (wo) 2006 09 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 16 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 23 aug 2006 uur 1
Beluister fragment

Reve in de villa

Op 28 november 1992 kwam Gerard Reve naar de radiovilla van de VPRO aan de 's-Gravelandseweg in Hilversum. Een jaar eerder hadden we daar (en in andere studio's) zijn voorlezing van het boek De Avonden opgenomen. Ook technicus, Mark Meeuwis ('dierenogen') was er weer.

Een keer, toen de spanning tijdens de Avonden-opnamen te hoog opliep hebben we een heel langzaam rondje om dat huis heen gelopen, langs de coniferen, 'om af te koelen'. Die spanning kwam voort uit het na jaren weer moeten inzien van de tekst. Vooral de manier waarop zijn ouders erin beschreven worden.Nu, een jaar later, was hij rustiger. Ter gelegenheid van de tweede druk van zijn Verzamelde gedichten had Reve een keus gemaakt om voor de radio voor te dragen. Toch wat nerveus: 'Eigenlijk zijn ze er niet voor gemaakt.'Woensdag na achten zijn in De Avonden 'ruwe' opnamen te horen van die sessie. Gedichten, vergissingen, opmerkingen en terzijdes. In het nawoord bij de gedichten-uitgave haalt Reve zijn leraar Binnendijk aan 'volgens welke de mens oorspronkelijk poëzie gesproken en geschreven zoude hebben, terwijl het op de objectiverende mededeling gerichte proza van veel later datum en betrekkelijk recent zoude zijn'.

Tags: 
De avonden (wo) 2006 02 aug 2006 uur 1
Beluister fragment

Pagina's