Zelf schrijver worden

Van juni tot en met december 1985 was Gerard Reve gastschrijver aan de Leidse Letterenfaculteit. In Leiden werkte Reve zijn theorie uit over het ambacht van de schrijver, de Vier Zuilen van het Proza. Bij zijn eerste optreden in de Pieterskerk konden van de ruim zesduizend geïnteresseerden maar vijftienhonderd een plaats vinden.Er heerste een roezige sfeer.

Amerikaanse en Engelse universiteiten kenden al tientallen jaren writers in residence toen de Leidse Letterenfaculteit, op voorstel van hoogleraar Moderne Letterkunde Ton Anbeek, besloot die traditie ook in Nederland in te voeren. Dat Reve als eerste kwam, viel niet bij iedereen in goede aarde. Wilde Reve niet alle Surinamers per tjoekie-tjoekie stoomboot retour sturen naar hun takki-takki oerwoud? Hoogleraar taalkunde Jan Kooij en de letterkundige en Célinevertaler Mani Kummer protesteerden tegen Reves 'platvloerse racisme'. En de eerste van de vier Albert Verwey-lezingen eindigde met een handgemeen tussen de schrijver en een 37-jarige Leidse fan ('een intellectueel'), die met Reve wilde discussiëren over de vraag of socialisme en katholicisme kunnen samengaan. De schrijver, die al een drankje had genomen op de goede afloop van zijn eerste lezing, ontstak in woede en ging de vragensteller te lijf met een gebroken wijnglas. De secretaris van de Letterenfaculteit, Donker, sprong dapper tussenbeide en liep een snijwond op aan zijn linkerhand. Reve had het plan om alle vier de openbare colleges te wijden aan moraal, geloof, politiek en kunst, maar na het incident zag hij daarvan af. Hij schrapte de tirade tegen het socialisme die hij voor de tweede avond had aangekondigd en concentreerde zich op de Vier Zuilen van het Proza: Conceptie, Compositie, Stijl en Woordgebruik.De VPRO-radio zond de lezingen uit in het boekenprogramma.Op de woensdagen 9, 16 en 23 augustus om 20.00 zijn die opnamen terug te horen. Op 23 augustus na 21.00 aangevuld met het vragenuurtje na de slotlezing. In de Avonden eerst fragmenten van deel 1 (meer bleef niet bewaard) en de hele tweede lezing.

Tags: 
De avonden (wo) 2006 09 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 16 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 23 aug 2006 uur 1
Beluister fragment

Reve in de villa

Op 28 november 1992 kwam Gerard Reve naar de radiovilla van de VPRO aan de 's-Gravelandseweg in Hilversum. Een jaar eerder hadden we daar (en in andere studio's) zijn voorlezing van het boek De Avonden opgenomen. Ook technicus, Mark Meeuwis ('dierenogen') was er weer.

Een keer, toen de spanning tijdens de Avonden-opnamen te hoog opliep hebben we een heel langzaam rondje om dat huis heen gelopen, langs de coniferen, 'om af te koelen'. Die spanning kwam voort uit het na jaren weer moeten inzien van de tekst. Vooral de manier waarop zijn ouders erin beschreven worden.Nu, een jaar later, was hij rustiger. Ter gelegenheid van de tweede druk van zijn Verzamelde gedichten had Reve een keus gemaakt om voor de radio voor te dragen. Toch wat nerveus: 'Eigenlijk zijn ze er niet voor gemaakt.'Woensdag na achten zijn in De Avonden 'ruwe' opnamen te horen van die sessie. Gedichten, vergissingen, opmerkingen en terzijdes. In het nawoord bij de gedichten-uitgave haalt Reve zijn leraar Binnendijk aan 'volgens welke de mens oorspronkelijk poëzie gesproken en geschreven zoude hebben, terwijl het op de objectiverende mededeling gerichte proza van veel later datum en betrekkelijk recent zoude zijn'.

Tags: 
De avonden (wo) 2006 02 aug 2006 uur 1
Beluister fragment

Reve en Lenferink

Op 31 augustus 1974 was er in Amsterdam een feest ten huize van Ernstjan Engels, toen de nieuwe vriend van Gerard Kornelis van het Reve. VPRO-verslaggever Jan Lenferink was erbij. Zijn opnamen werden de maandag erop uitgezonden in het programma VPRO-maandag.

Hoe komen die opnamen nu opeens boven water? Het VPRO-radioarchief wordt dezer maanden - eindelijk - op orde gebracht door Nienke Feis. Eigenlijk onbegonnen werk. Er zijn duizenden ongeordende banden uit de jaren 1960 tot 2000. Met vaak niet meer dan slordig genoteerde titels op de dozen. Verdere informatie zou moeten komen van de bon die ooit in zo'n band stak en die verwees naar een draai- of logboek. Helaas, de ordners met draaiboeken én de bonnen zijn vaak voor altijd zoek. Zodat Nienke moet gaan luisteren en navraag doen bij mensen die 'erbij' waren. Gelukkkig heeft ze een goed gehoor voor stemmen en een scherp oog voor handschriften.

Tags: 
Jan Lenferink interviewt Reve
Beluister fragment
Reve en een dronken vrouw
Beluister fragment

Tussen Reves regels

Kortgeleden stootte VPRO-radioarchivaris Nienke Feis op 23 banden uit 1991. Het bleken de ongeveer 30 uur, die ik zocht. De integrale 'veiligheids-backup' gemaakt tijdens de vijf opnamedagen van het boek De Avonden, gelezen door Gerard Reve. De gemonteerde versie werd tien uur lang uitgezonden op 28 november 1991.

Na de dood van Reve, op 8 april jl. kreeg ik een mail van Mark Meeuwis, de technicus die alles opnam en met de hand de bijna 1000 knippen maakte waarmee Reves spreekfouten zijn verwijderd.Gerard had me gevraagd om 'als het kan een katholiek jongen die veel van zijn moeder houdt en bij de padvinders is geweest'. Door een wonder lukte dat. Ik vond Mark. Deze citaten uit zijn mail: 'Ziehier een bericht van een katholieke zeeverkenner met dierenogen, blauwe ogen met niets daarachter, een bericht van de jonge radiotechnicus die beslist van zijn moeder houdt.'(...)'Ik zal altijd blijven onthouden wat ik deed toen ik het bericht hoorde dat Gerard Reve was overleden. Alle herinneringen komen weer langzaam boven.Wat me weer te binnen schoot is dat Gerard het wilde doen laten geloven dat wij een week lang in een kelder opgesloten waren geweest, met alleen een klein raam waar af en toe wat eten door werd geschoven.' (...)'Ook wilde hij graag met mij (naakt) in een kamer verblijven, hij zou me echt niet aanraken. Dit alles is alweer zo'n vijftien jaar geleden. Maar de termen "het is niet onopgemerkt gebleven", "bessen appel" en "dood, dood, dood", galmen nog regelmatig in ons huis.'Binnenkort hopen Mark en ik te luisteren naar wat er op die banden staat, in leespauzes, tijdens het eten, na versprekingen en zo meer.

Tags: 
de ingang
soldateninktpotjes
buitenwereld
roken

Atlantikwall Museum

 Morgen, zondag 4 juni is het misschien een idee naar Hoek van Holland te gaan, naar het Atlantikwall museum dat niet zo vaak, en alleen op zondagen open is. Vanaf elf uur.

 Het museum zit in een gasdichte bunker van het type 625B. Er hebben daar zes soldaten gewoond, drie bedden boven elkaar. De collectie vertelt vooral hun leven. Er is een vitrine met inktpotten. Wat doet een soldaat in een bunker? Vraag het Gerard Reve. Hij schrijft brieven aan zijn moeder, met een kroontjespen, die hij steeds in z'n inktpotje doopt, want de balpen is er nog niet, op Feldpostpapier. Hij plakt er postzegels met hakenkruizen op. Wat doet de soldaat verder? Hij rookt. Zijn asbakken en pakjes sigaretten liggen er ook. Anders dan de mensen denken bestaat oorlog vooral uit dreiging. Oud oorlogstuig?

 Ik stelde me de Atlantik Wall voor als nieuw. Zo functioneert dus een hypermoderne oorlogsmachine. Wanneer breekt de hel los? Alles wacht op het sein, nog steeds. Wat overblijft zijn veldtelefoons, handgranaten, roest, bakeliet, papier en tabak.

Pagina's