I.M. Gerrit Jan Kleinrensink

 Vaak heb ik ze meegemaakt, dat zonderlinge duo dat ruim dertig jaar met elkaar optrok. Foto's kwamen er, een schitterende website. Toch, eigenlijk kon het niet en dat wisten ze allebei ook wel. Morgen gedenken we Gerrit Jan (1943-2014).

 Een schrijver die bij zijn leven steeds vergezeld wordt door de man die - onverstoorbaar - bezig is met zijn biografie. Willem Brakman (1922-2008) herschreef heel zijn onmetelijke oeuvre van meer dan veertig romans lang zijn leven. Met wat voor werkelijkheid doorging nam hij geen genoegen. Neem die fameuze strandfoto. Hij zit als peuter nabij Duindorp met het gezin op het strand, een vrien­delijke vader met een opgewekte kleuter op schoot.

 Brakman schreef: 'Hoewel een groepsfoto ben ik de hoofdpersoon: gezeten op de schoot van mijn vader, die beide armen om mij heen heeft geslagen, wat al met al een innig en lijfwarm tafereeltje oplevert. Kinderlijk geluk, aan het gemis waarvan ik een levenlang heb geleden, is hier echter niet betrapt, ik herinner mij het gefotografeerde moment in 't geheel niet en dat is ook juist.'

 Lees het vervolg - Brakmans waarheid - op de site wbrakman.nl.

 Willem zei biografieën te haten. Toch gaf hij Gerrit Jan regelmatig materiaal en zei 'Ik laat hem totaal vrij, ik zou absoluut geen invloed willen uitoefenen.' 

 Een wonderlijke verknochtheid tussen die twee, waar Brakmans verzet geheel in thuishoorde. Ook tegen mij mopperde hij af en toe over Gerrit Jan. Dat hoorde erbij. En een dubbelinterview voor Vrij Nederland uit 2002 besluit Brakman met: 'Ik moet zeggen: door mij heeft hij in ieder geval een boeiend leven gekregen.'

 Te laat voor een schop onder de tafel. Blijven ons twee Unvollendeten: de Brakman-biografie en de nog steeds onuitgegeven laatste roman van Brakman. In mijn hoofd komt geen eind aan zijn werk. Daar wordt Gerrit Jan Kleinrensink nu al een schepping van Willem Brakman. 

Juul

 Een jonge leraar genaamd De Haas is op sollicitatiebezoek bij een rector. Het gaat onder meer over zijn voorbije huwelijk. Hoe heette ze ook weer?

 “'Juul,' zei de leraar bedeesd en droef,' zij is een meisje Frankenmolen.'

 'En was deze Juul jaloers, was ze een kat, of vals als de spinnen, spilzuchtig, ontuchtig, dom of alles tegelijk?'

 'Misschien was ze niets van dit alles,' zei de jonge leraar De Haas, terwijl hij even beleefd voorover boog, 'ze was heel mooi en dat betekende dat iedereen haar gelijk gaf, wat ze ook zei. Zelden zag ik fletser geest meer bewonderd, vrienden grepen al naar hart en hoofd nog voor ze de lippen geopend had, dat heeft haar voorgoed verwoest. Ze had korte, wat blauwige vingers, maar ik was de enige die dat zag, zelf wist ze er ook niets van. Ze had ook een korte, wat blauwige geest.'” 

 

 Wanneer je niet weet hoe verder is een alinea Willem Brakman soms genoeg. Deze staat in het verhaal Rendez-vous in de dierentuin, te vinden in De verhalen (2013).

Tags: 

Brakmans benen

 'Jij hebt een groot hoofd,' zei mijn broer onder de deken­rand,' en korte dikke benen.' Dit zijn de opmerkingen die een leven tekenen. Je vergeet ze nooit. De ander is je spiegel. Je moet je leven door met een groot hoofd en korte, dikke benen.

 Woorden van de oudere broer van Willem Brakman, lees je in Water als water (1965), opgenomen in het juist verschenen 'De verhalen'. We hadden het er eens over. In je gymnastiekbroekje op een bank zitten en omlaag kijken naar je opeens wanstaltig dikke dijen.

 'Ook Montaigne stelde een goed gevormd hoofd boven een goed gevuld hoofd.'

 Hoe overleef je je uiterlijk? Brakman geeft dit voorbeeld: 'Een vrouwelijk familielid, dat onder een werkelijk bijzonder dik achterwerk twee zeer dunne beentjes heeft meegekregen, waarvan de dijen ver van elkaar staan en met elkaar, dat wil zeggen tot aan de knieën, een o vormen. Zij mist helaas ook het middendeel van haar lichaam, zodat de ribben direct op de heupbeenderen rus­ten, en verder maakt zij zich met bijzonder veel zorg, maar zonder enige smaak op, wat oogtranende resultaten oplevert. Maar als een rots wandelt zij over het middenpad van de schouwburg, als ik mij dit gewaagde beeld mag permitteren, zonder haast en met de licht ironische blik der heel sterken.'

 In Herfstmaneuver (1962) komen de benen terug: 'Misschien bestonden er wel twee soorten mannenbenen, overwoog Carp terwijl hij slaperig naar zijn dikke dijbenen staarde, die treden afgingen en bleek afstaken tegen het donkere trapgat; de bloedwarme, rolronde en gespierde, en de magere pezige.'

Tags: 

Engel

 Bestaan engelen? Het verhaal 'Engel' (1978), nu opgenomen in het juist verschenen 'De verhalen' van Willem Brakman laat daarover geen twijfel bestaan. We zijn in een bejaardenoord. Er is onweer op til.

 'Speurend naar de te verwachten lichtflits dwaalden hun ogen heen en weer langs het rollend zwerk en zagen zo bijna gelijktijdig (ook de pekinees gromde) de zwaaiende en fladderende reuzenvogel uit de hemel tuimelen; hij scheerde onhandig langs de centrale antenne, miste op een haar na de dakrand en kwakte daarna klapwiekend op het gras naast de vijver.'

 De bewoners weten niet goed raad met de Engel, die een oud mannetje is met vleugels. Ze brengen hem op een brancard naar de ziekenboeg, en daarna naar het dierenparkje, hij is tenslotte half vogel. Maar tenslotte:

 'Bij de vijver liep de engel. Hij hupte klapwiekend wat omhoog en rolde weer over de grond met in de lucht malende houten beentjes. Door al het gebuitel was de wollen pij goudgeel van het stuifmeel, de lissen en de boterbloemblaadjes. Alsof hij wist dat hij werd bekeken spreidde hij langzaam en plechtig zijn vleugels uit, daarna begon hij zijn aanloop met grote, gravende passen, als van een hoogspringer. De bruine pij hield hij opgetrokken voor de buik, maar opeens lag hij plat op de vleugels, geel glinsterend en moeiteloos op weg naar de ruimte boven de bomen.'

 Toen Nol Gregoor in een radiogesprek voor de AVRO Brakman verweet hier een uitstap te maken naar het 'fantastische genre' en daarmee zijn literaire zelf ontrouw te zijn antwoordde Willem unverfroren dat het verhaal helemaal niet fantastisch was, want engelen bestaan. Gregoor had er niet van terug.

Tags: 

Griep

 Steeds bezig met de brieven van Willem Brakman. Deze draagt het poststempel 9-1-'00. 

 Beste Wim,

 Wat een ellende! Daar loop ik op een bospaadje wat ik graag doe. Om de circulatie wat op gang te brengen. Zoals gebruikelijk een vriendelijk woord hier, een troostend woord daar.. Tot er plotseling de een of andere dondersteen van achter een boom sprong! Voor ik mijn oude kennis (van Toepoel, de Kunst der zelfverdediging) in toepassing kon brengen (oa. de luchtige val achterover met gespreide vingers) krijg ik een lel met een soort wapenstok die er niet om loog, een harde vuist (gekleurde man?) sloeg mij zo hard in de nek dat ik nog niet links of rechts kan kijken. 

 Een klap met een vochtige stronk bracht het zo scherpe zien tot nul terug. In de lendenen, dus direct op de botten. In de maag, keiharde laarshak op het colon ascendens, waarbij het descendem niet werd overgeslagen. Plotseling - hoe verzinnen ze het - had ik een ballpoint dwars en ver achter in de keel en ongestoord plassen zag ik in de nabije toekomst ook nog niet tot de mogelijkheden. Brave lieden brachten me naar huis. Kortom, om alles in één woord uit te drukken: griep! (...)

Tags: 

Brakman's beterschap

 Mijn briefwisseling met Willem Brakman werd in de laatste jaren getekend door bemoediging want er was ziekte en tegenslag. Gelukkig had ik ook af en toe wat. 

 10/6 2000

 Beste Wim,

 Dank voor je brief en wel veel. Ik heb een specialist die mij de lof zong van de e-mail. Mijn dochter schrijft weer brieven! zei hij. Over en weer, de dag door met een vriendin. Dat is geen schrijven, zei ik, maar praten. Schrijven is gaan zitten, de persoon voor de geest halen en hem aanspreken of schrijven op zijn specifieke struktuur. Dat zag hij niet zo.

 Zo haast ik mij je te antwoorden omdat ik binding heb met jouw struktuur, zonder die, en dit zij met dankbaarheid gezegd, totaal te kennen. Zo zul je beleven hoe en wat controle is. Het is de enige weg. Rara. Maar achter de ene controle steekt de volgende alweer in de binnenzak en dat is fnuikend..

 Dit plaatst iemand stevig in de wachtkamer en niet in de zonneschijn. De sterken dragen die last met verve maar ik niet. Ik wil er gewoon geheel van af zijn. Maar helaas, ik ben om met Bach te spreken despised and rejected.. onderdrukt, misbruikt, uitgezogen. Ik! en dat is hij die daar gaat! en dat is ik! sodeju.

 Mijn advies is hier zoek de 'korte perspektieven'. Tel uwe zegeningen, al was het maar de aankoop van de zo het haar vertroetelende zeven granen shampoo! Of eens rustig en beschouwend een plas te doen op een eenzame bomenlaan. Of je te verheugen. Intens. Op de verpletterende nederlaag van Oranje die zich zonder meer zal voltrekken. Jammer van Oranje maar dat hoort bij mijn zo ongecompliceerde geluksgevoelens.

 Cheers.

W.

Tags: 

Brief

 Het goede nieuws is dat Querido in november Alle Verhalen van Willem Brakman (1922-2008) uitbrengt. Dezer dagen ben ik bezig met een keus uit de brieven die hij me schreef. Deze van 6 mei 2005. Ik schreef hem over mijn grootvader, die op de Haagse Frankenslag woonde en redactiesecretaris van het blad 'Wending' was. Hij:

 Beste Wim,

 Zeer veel dank weer voor je zo fraaie brief. Ik kan me zo langza­merhand een deel voelen. Ja 'Wending' daar heb ik weet van. Het is opgehouden te bestaan toen men (per ongeluk) de herdenking der doden verwisselde met het bevrijdingsfeest. Dat kwam het nummer zeer ten goede. Bernlef zat niet in de redactie.. zat nooit in een redactie, heette ook geen Bernlef! en zelfs dat niet.

 Wij zijn een dapper volk. Zie het gezicht van ene Erik de marinier, wel wapens dragen maar geen ammunitie meer, dat is wel degelijk overwogen. Het doet even denken aan het russische volk dat het paleis bestormde. 'Niet op het gras lopen' was de kreet, die blijkbaar nog sterk nagalmt.

 Gehoorzaam: er is nu een vliegtuig gebouwd dat 850 passagiers kan vervoeren. Dat schat ik toch wel op 2 stille tochten. Er zijn al plannen voor een vliegtuig dat helemaal niet meer hoeft op te stijgen. Men gaat er bij de staart in en komt er in Amerika weer uit.

 O bitter woord. waar heeft men de goede woorden weggestopt. De oerbeelden: de boom, het huis, de veldweg, de avond, de nacht. Wie ze nog gebruikt wordt geflitst en kan het bedrag automatisch overmaken: punt.NL (?). Zacht klinkt Clementine. Iemand richt het woord tot mij. Welk behagen. Insecten zijn het laatste leven hier op aarde. Zij zijn de tongen van de toekomst. Men moet de tekenen verstaan: alle pocketboeken stribbelen tegen, willen zich openen, klappen dicht. Ik heb een pocketkamer besteld maar dat is slecht materiaal, hol en gebouwd door onbetrouwbare guitaarspelers. Waar is de geur van het goede boek gebleven. Het is een zuchten zonder fluïdum.

 Door mij zeurt een flard gedicht:

The woods are lovely

Dark and deep.

But I have promises to keep

And many miles to go

before I sleep

 

Mooi, maar een ander gedicht is mooier:

Kort en goed/Dead man

                   Walking

 

Alle goeds (vanwege een wat saaie zondagmiddag)

Tags: 

Gaudium?

 'Verdacht,' dat is nog het minste wat je er van zeggen kunt. Eerst abdiceert voor het eerst in eeuwen een Heilige Vader. Dan volgt een concilie en binnen een dag is er witte rook en hebben we een nieuwe paus.

 Vreemd.. De kardinaal van dienst vergat zelfs het 'annunzio gaudium magnum' of sprak onverstaanbaar, zo'n haast was er bij. Verdacht dus. Hoe kon dit? Willem Brakman, in zijn prach­tige roman over een verdachte pausdood in 'De vader­moorders' beschrijft de diepere gronden zo:

 'Weinigen in het Vaticaan zullen weet hebben van de verwoes­tende werking die overladen plafonds, vloeren en zijwanden hebben op het wachten en dit wachten weer op het geloof. Er ontstaat een sufheid en een ijle tuut in het hoofd van het maar niet uitgedund rakende sacramentum. De mond wordt on­houdbaar droog, een lichte oneerbiedige hoofdpijn ontbreekt nooit, geeuwen, wroeten om de kaken, handen en voeten worden de eigenaar zeer vreemd...'.

Tags: 

Zout

 Zoon Steven bericht me dat hij zijn vader in 2006 fotografeerde in Bad Rothenfelde: 'Je moet daar zoute lucht inademen. Die wal is een heg waarlangs zout­water druipt en verdampt'.

 Joost Scholtsz schrijft: 'Het wonderlijke bouwwerk op de foto bij het bericht van 5 maart over Willem Brakman is een zogenaamd "Gradierwerk". Ooit werden ze gebruikt voor zoutwinning.' Ja, zout was eens geld, leerde ik in de Franse 'salines'. De bewoners noemen ze hier ook wel 'Salinen'.

Joost: ‘Later schreef men er ook positieve effecten voor de gezondheid aan toe, ivm. de kunstmatige zeelucht. Er zijn er nog een paar in Duitsland, o.a. in de buurt van Osnabrück. Zelf kwam ik er een paar jaar geleden toevallig één tegen in Bad Kösen in voormalig Oost Duitsland.'

 En die nabij Osnabrück, daar stond Willem Brakman dus. Niet ver van zijn woonplaats Boekelo, eens bij scholieren bekend om de zoutwinning. Schrijft Steven: 'Hij voelde zich rot en een week of wat later bleek er iets met zijn hart te zijn (ziekenhuis etc.). Het was erg koud en daar had hij last van (wat hem als arts had moeten waarschuwen).'

Tags: 

Brieven

 In de weer met een selectie uit de briefwisseling met Willem Brakman. Wat was nu het verschil met mail? Minimaal. Willem stond erop altijd onmiddellijk te antwoorden. On the spur of the moment. We beoefenden het kattebelletje. Van regels aan een deurpost tot haastige woorden op de envelop toegevoegd voor het pos­ten. Deze kaart is een wonder van samenhang. Inclusief Willems regie en enscenering. De bijgesloten foto een raadsel.

 Beste Wim,      29/10.98

  Gezegende knorrepot, maar gelijk hedde ge! De middag was een hel. demonterende muziek. mond op mond gesprekken en liplezen. Resultaat toch niet gering. Ik wil beslist niet de esoterisch afgekeerde zijn., er zijn, en overeind blijven. Zoiets als weten waar je over praat. Dat geeft toch meer diepte dan de man (ik ken hem goed) die opzettelijk en met groot genoegen een Wagneriaanse punt opzoekt op een bekend eiland daar op zijn hurken gaat zitten, luistert naar heel, ja héél oude dingen zoals de wind in de kruinen. de ruis der zee. en dan veel verlatens in het fysiek. een keutel draait vanwege de vele onachterhaalbare verstrengelingen en dan fluistert. "hier woont God." Zo iets wil verdiend zijn. Ondergaan tot het uiterste en de distantie niet verliezen. 'Et filius. et spiri­tus sancti et cave et ave W.

Tags: 

Pagina's