de Madeleine uit Commercy (Lotharingen), met het visschelpmotiefje

Jelle Leenes (2)

Nuja die feromonen, een mooi verhaal, maar in geurland staat zo weinig vast. Jelle Leenes drijft me de herinnering in. Dat komt goed uit, want ik heb koorts. Koorts herinnert beter, vermoed ik.

Het cakeje van Proust, de Madeleine uit Commercy, dat - heel gericht - zomaar herinneringen opriep is maar één variant. Vaak komt een geur je bekend voor, maar roept ie alleen een sterk gevoel van geluk of gevaar op, terwijl de bijbehorende herinnering ontbreekt. Vers brood, pas gemaaid gras, creosoot.   
Met Gerard Reve telefoneerde ik - hij zat in Frankrijk - eens langdurig over het celluloid dat vroeger op fietssturen zat - voordat daar chroom voor werd gebruikt. Glad en hard, met een fraai krinkelend ribbeltjesmotief.
Gerard en ik bleken beiden als jongen te hebben ontdekt dat celluloid zeer brandbaar is. Een lucifer en het stuur van buurmans fiets stond in lichterlaaie.
'Het leek wel zo'n brandend kruis van de Ku-Klux-Klan.'
'Verdomd, dat leek het. Een vlammend fietsstuur! En stinken..'.
'Er kwamen grote zwarte rookwolken vanaf.'
Zo belandde hij in Betondorp en ik in de Heeckerenlaan in Zutphen. 
 

Eerste keer

Keer niet terug naar de plaats van een mooie ervaring. Je zult je eerste keer vernietigen. Daarom ben ik na november 1976 nooit meer terug geweest in Praag. De geur van bruinkool, de Hradschin in de zon op natte sneeuw, de duisternis van de Altstadt waar cafés alleen op het lawaai af te vinden waren, omdat lichtreclames niet bestonden. Dat blijft zo.

Ik zal ook niet teruggaan naar de plaats ten zuiden van Commercy, waar ik bij toeval in 1994 de ingang van een vijf kilometer lange tunnel ontdekte in het kanaal van de Marne naar de Rijn.Ik maakte foto's. En ontdekte hoe schepen er doorheen werden gesleept met een elektrische sleepboot die zich voedde uit een trolleybusachtige bovenleiding. Een systeem dat voorkomt dat de lucht in de tunnel bederft. De sleepboot - zie de foto's - trekt zich voort aan een zware ketting die op de bodem ligt. Hij vreet die ketting van voren op en poept hem van achteren als het ware weer uit. Het systeem dateert uit de Eerste Wereldoorlog, toen het kanaal van belang was voor de aanvoer van munitie naar het front bij Verdun. Vertelde de machinist op de foto. De opschriften luiden: 'ACCES INTERDIT Á TOUTE PERSONNE ÉTRANGE AU ???', dan 'TRAVERSÉE INTERDITE AU MOTEUR' en 'FILS ELECTRIQUES NUS SOUS TENSION'.Terzijde: uit Commercy komen de Madeleine koekjes, of beter cakejes, het geheugensteuntje van Marcel Proust.

Tags: 

Pagina's