Niet-Pessoa

 Ken uzelve. Al hebben nog zo veel oude Grieken het ons voorgehouden, het is een dom, ja onmogelijk advies. Oneindig veel beter is het te rade te gaan bij Fernando Pessoa. 

 Pessoa (1888-1935) wist - net als zijn tijdgenoot William James - dat het niet kon. Dat wat wij ik noemen wisselt met de dag en de omstandigheden. Dus schreef hij als een meervoudige persoonlijkheid. Uit zijn door August Willemsen vertaalde gedichten koos Maarten Asscher er 159, gesigneerd met tenminste vier 'heteroniemen', onder de titel 'In ons leven tallozen'. Waaruit dit van Alvaro de Campos, waar het allemaal in zit, en waarvan de eerste regel ook de titel is:

 

 Ik begin me te kennen. Ik besta niet.

Ik ben de ruimte tussen wat ik wil zijn en wat anderen

me hebben gemaakt,

Of de helft van die tussenruimte, want leven is er ook

nog...

Dat ben ik, uiteindelijk...

Doe het licht uit, doe de deur dicht en hou op met die

geluiden van pantoffels op de gang.

Laat mij alleen op mijn kamer met de grote rust van

mijzelf.

Het is een goedkoop universum.

Empregada

 In NRC van woensdag jl. opeens een groot verhaal over de Braziliaanse empregada. Kortweg 'de meid'. Ik lees erover bij August Willemsen.

 In zijn meeslepende Braziliaanse brieven uit de jaren '60 en '70 weten hij en zijn vriendin, links als ze zijn, geen raad met de slavernij van alledag. Iedereen met wat geld vindt dat ie recht heeft op zo'n onzichtbare sloof die je naar believen uitbuit. Heel gewoon, vindt ook de sloof. En nu zouden ze opeens rechten krijgen, werkuren, een minimumloon, vrije dagen? De redenering is: 'De meid wíl onderschikt zijn, dus moet je dat laten voelen, van omgang op gelijke voet wordt misbruik gemaakt, één vinger, hele hand. Maar Olinda wil helemaal geen hand.' En je moet er maar aan wennen dat er altijd een onbekende in huis is, die geruisloos kan binnenkomen. 

 'Maar wat zou hier moeten worden van al die weggelopen, verstoten, van tafel en bed gescheiden vrouwen die niets anders dan huishoudelijk werk hebben geleerd, wanneer het instituut 'personeel' niet bestond? Net zo is het met de schoenpoetsers op straat.'

 Klagen over je empregada is standaard..

 'Drie eeuwen slavenmaatschappij,' schrijft Willemsen. 'Eigenlijk mag of kan alles.'