W.G.Sebald

Grass en Sebald

 Nobelprijswinnaar Günter Grass diende aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in de Waffen-SS. Dat staat in de autobiografie die in september uitkomt. Tegen de Frankfurter Allgemeine zei hij: "Tijdens de oorlog vond ik dat normaal, na de oorlog schaamde ik me er voor aan de zijde van de nazi's te hebben gevochten. Daarom heb ik er zo lang over gezwegen."

 En: "Op mijn vijftiende werd ik in verband met mijn leeftijd afgewezen voor een duikbooteenheid. Twee jaar later mocht ik wel onder de wapens. Ik deed het hoofdzakelijk omdat ik me thuis opgesloten voelde en de Arbeidsdienst waar ik bij zat onvoldoende bevrediging schonk. Pas toen ik in Dresden aankwam, werd mij duidelijk dat ik was ingedeeld bij een SS-divisie. Wat ik heb gedaan, deden vele leeftijdgenoten." Ook de onaantastbare kleine Oskar met zijn blikken trommel is de dans tenslotte niet ontsprongen. Het was eind 1944, Grass was 17 jaar oud. Ja, waarom zo lang gewacht? De autobiografie die gaat verschijnen heet 'Beim Häuten der Zwiebel' (Bij het schillen van de ui). Ik denk dat die titel anders vertaald moet worden, want slaat op het afpellen van de 'rokken' van de ui, rokken waarachter steeds weer een nieuwe verborgen zit tot je tenslotte niets meer over hebt. Als dat zo is - wat ik hoop voor Grass - zou er zelfspot in het spel kunnen zijn.

 Mijn tweede gedachte was 'wat zou W.G.Sebald hiervan gevonden hebben'. Sebald (1944-2001) meende (zie dit log van 15 juli jl.) dat de naoorlogse Duitse literatuur zich heeft onttrokken aan wat hij als de plicht van literatuur - geweten van de natie - beschouwde, namelijk verslag doen van de gruwelen die de geallieerde bombardementen op Duitse steden aan het eind van WOII teweeg brachten. Lees 'Luftkrieg und literatur', waarin hij - als een van de weinigen - Günter Grass en zijn 'Dantzig trilogie' (Die Blechtrommel, Katz und Maus, Hundejahre) spaarde. Onmiskenbaar boeken waarin geprobeerd wordt de verstoorde ervaringswereld van een generatie Duitsers weer te geven. Grass sloot zich - geweten van de natie - bij de opvatting van Sebald aan. Achteraf is dat wat pijnlijk. Zijn Danzig-boeken komen nu in een ander licht te staan. Ik vermoed dat Sebald gezegd zou hebben: 'Erg jammer dat hij zijn SS-dienst niet eerder gebruikt heeft. Grass bevestigt daarmee de cultuur van het (ver)zwijgen die ik aan de kaak wilde stellen.'