Vierkant denken

 Altijd weer kan ik gefascineerd kijken naar een parade in het Noord-Korea van Kim Jong-il. Het is de orde die het hem doet. En de vraag blijft hoe al die eender geklede mensen hun eendere bewegingen kunnen blijven maken.

 Het nieuwe, fraaie nummer van het tijdschrift Extaze heeft het debuut van Ferdinand Bordewijk, zijn 'moderne' novelle 'Blokken' (1931) als uitgangspunt genomen, waarin hij onze stedenbouw ziet voortkomen uit een geestesgesteldheid. Wij denken en bouwen vierkant. In Rusland kwam het constructivisme, bij ons was het de Stijl die de planologie stuurde. En Bordewijk laat het echec van dat denken zien.

 Leven in maquettes waaruit het individu verdwenen is, dat loopt spaak. Blokken is ook verwant met Fritz Langs Metropolis (1927).

 Ik heb de dochter van Bordewijk gekend, die ook schreef als Nick Funke. Ze vertelde dat haar vader elke zondag een Nederlandse stad bezocht met haar broer Robert, zij mocht niet mee. 'Geveltjes kijken' noemde hij dat. En hij hield zeker niet van het rechtlijnige Nieuwe Bouwen, juist van sloppen en stegen.

 Eens, tijdens een Rotterdamse stadswandeling met de architect Wiek Röling vroeg ik waar al die rechte lijnen vandaan kwamen en hij zei 'Als je bouwt moet je zo'n kraan neerzetten die op rails loopt om het bouwmateriaal aan te voeren. En dan kan er kan beter geen bocht of hoek in die rails zitten, want dan wordt alles een stuk duurder.'