The End?

 Op de achterflap van zijn nieuwe boek The End, over de late en laatste werken van beeldend kunstenaars citeert Carel Blotkamp de schilder James Brooks, die zegt: 'Je moet een schilderij opgeven als het nog leeft en beweegt'.

 'Misschien met opzet,' zegt Blot­kamp, 'zijn zijn woorden een echo van een beroemde opmerking van een beroemde opmerking van de Franse schrijver Paul Valery: 'Een gedicht is nooit af, alleen opgegeven.'   

 Voorlopig dan. Ik dacht aan de lade met onaffe gedichten, aanzetjes, van Frank Koenegracht, waarin hij stapels op goedkoop kladpapier van de Hema genoteerde regels bewaart. Dat 'voorlopige papier', dat moet zo bij hem.

 Rijst de oude vraag, bij hem net zo goed als in het boek van Blotkamp: 'Wanneer is iets af? En wie bepaalt dat?'

 Wat mijzelf in de weg zit is vaak de vraag of het niet te af is. Anders gezegd, laat het nog ruimte voor de toeschouwer, voor mij? Of kan het heel best buiten mij.

 Waarom zijn er schilderijen in musea waar ik altijd naar terugkeer, zonder te weten waarom eigenlijk. Om te ontdekken wat er ontbreekt?

 Zo'n schilderij is de Mariaplaats van Saenredam in Boymans (schets uit 1636, voltooid 1659) in Rotterdam. Wat houdt het verborgen? Op het kerkgebouw groeien planten, ontsproten uit vogelstront. Het bestaat intussen niet meer. Er zijn wat wandelaars en spelende kinderen rondom, naar wiens woorden je mag raden. Nogeens raden dan.