Krijt

 Er ligt zelfs een echte bordenwisser in een vitrine in de Amersfoortse Kunsthal Kade. Modernste soort. Zou er nog steeds met krijt op borden worden geschreven? Geleerden zijn er nooit mee opgehouden hun gedachtestroom en formules met krijt op schoolborden te noter­en. Krijt is behalve met kunst ook onverbrekelijk verbonden met onderwijs en wetenschap. Er is zelfs een Einstein Project in Kade. Ook Jozef Beuys werkte graag met krijt.

 Ook op mijn scholen werkte men nog met 'pijpjes' krijt. Als beloning voor goed gedrag mocht ik soms aan het eind van de schooldag de spons in de emmer dopen en het bord aflappen.

 Als je dat de volgende dag terugzag was het niet meer glimmend zwart, maar een kunstig opgedroogd patroon. Tacita Dean gebruikte dat, zie eerder op Avondlog.

 Wat er waar is van het verhaal dat Vincent van Gogh in Parijs altijd met een paar krijtjes in z'n broekzak rondliep en dat ze op de adressen waar hij langs dreigde te komen op den duur als voorzorg vellen papier aan de wand prikten, omdat Vincent gewend was zijn ideeën instant te illustreren op het behang, dat weet ik niet.

 Kade heeft ook kunstenaars van nu gevraagd om werk in krijt. Marcel van Eeden in wit krijt krijg je dan.

 Erg mooi zijn de in krijt 'stop motion' geanimeerde 'film noir' scenes van Nemanja Nicolic, met veel Humphrey Bogart. Toepasselijk 'Double Noir' geheten (2016),

 Tot slot een merkwaardig toeval. Juist heb ik de laatste hand gelegd aan een bundel met 21 verhalen die De gabardine regenjas heet, en volgende week verschijnt. En kijk, vanmiddag zag ik 'Large raincoat drawing III (1988, krijt en inkt op textiel) van Juan Munoz. Jawel, gabardine.

Fatigues

 Je kunt de 'Vermoeidheden' van Tacita Dean, in 2012 gemaakt voor de Documenta, nu nergens meer zien. Het gaat over vluch­tigheid en ze was moe toen ze het maakte. Het bestaat uit zeven schoolborden, maar ja wat er op stond werd niet gefixeerd.

 Zoals de borden op mijn scholen elke dag meermalen werden schoongeveegd met de bordewisser, een handgreep met dik vilt eraan en een rode streep in het midden, verzadigd van krijt.

 Toch, er bleef in de haast altijd wel iets staan van een eerder opschrift.

 En als het echt niet meer ging kwam de spons. Prachtige momen­ten volgden, waarop het oppervlak ineens glimmend zwart werd.

 Een zwart dat na opdrogen toch de sponsbewegingen nog ver­raadde als een soort golven van de zee. Een zwart waarop het handschrift van de leraar in krijt prach­tig uitkwam. Een nieuw pijpje krijt uit de kast met leermid­delen liefst.

 Die sponsafdrukken brachten Tacita Dean op de zee, die ook elk moment verandert, zichzelf steeds weer schoonveegt.

 Op haar vijf schoolborden maakte ze aantekeningen met krijt over dit alles. Aantekeningen die nu weg zijn. Uitgewist door de tijd. 'Heel mijn werk gaat over de tijd,' zegt ze. Er resten wat foto's, bijeengebracht in een boekje van Museum Voorlinden.  

Tags: 

Celluloid

 Wat je in EYE overkomt bij de filmexpositie 'Celluloid' is allereerst het geluid, het geratel van de projectoren alom, en daarna het zien hoe ze werken, met lampen en lenzen. Geen projectiecabines, alles open en bloot. En dan pas wat er op het scherm verschijnt.

 En dat is ook net wat de kunstenaars hier willen laten zien.

 De taal van het materiaal. Zelf sta ik weer met een eerste Eumig 8mm op een straathoek, met de lessen uit het Smalfilmboek van Dick Boer in m'n hoofd. Niet steeds zwenken. Niet eerst naar links en dan naar rechts.

 De voorstelling in Eye begint met wat bij Dick Boer heette 'filmsla' een op hol geslagen projector met een berg film ernaast. En dan, les een van Dick Boer: beweging. Ofwel het onderwerp beweegt of de camera.

 Tacita Dean, die graag de materie laat spreken, heeft in haar film genaamd 'Film' het bewegende beeld tot in de kleinste onderdelen uiteengenomen. En die vertoont ze in het kader van - in het digitale tijdperk verloren - randperforatie. Alles komt voorbij. Beeldje voor beeldje met de hand inkleuren zoals Tati. Beweging in water, natuur en machines. Uit liefde voor het analoge beeld, z'n kleurnuances en krassen.

 Helaas, niet een keer bleef er een film stilstaan zodat de lamp van de projector een gat kon branden in het celluloid. En je kon raden wat er dan in de projectiecabine gebeurt. De film breekt, waarna een spoel doelloos blijft rondzwiepen. En dan, vliegensvlug, voor het publiek begint te joelen: de plakpers!

 Film is film.

Tags: 

Schoolbord

 Wat ik nog miste in Voorlinden zijn de 'Fatigues' van Tacita Dean. Zes meer dan manshoge, metersbrede panelen met natuurgeweld, bergtoppen, zeestormen. Totale lengte vijftig meter. Vergankelijke hoogromantiek. Leunend tegen Caspar David Friedrich en Turner.

 Van Dean zagen Wim Brands en ik ooit in Tilburg de film over Michael Hamburger (1924-2007), de oude vriend die in W.G. Sebalds Ringen van Saturnus voorkomt. Die appelrassen kweekt aan de kust van Kent. Dean filmt bij voorkeur erg oude mensen.

 Ook Fatigues, gemaakt voor de Documenta(13) van 2000 en daar te zien in het trappenhuis van een oud belastingkantoor, gaat over vergankelijkheid.

 De titel duidt op haar zware reuma. Dit is haar laatste grote werk. 

 Wanneer de Fatigues opduiken in Voorlinden weet ik niet. Er is alvast een boekje te koop.

 Als kind vond ik het schoonsponsen van het bord een eervolle opdracht. Naar wat overbleef aan opgedroogde krijtvegen op het zwart bleef ik staren. Net als Tacita Dean, die donders goed wist dat ze haar tekeningen niet kon fixeren. Of de 'Fatigues' nog bestaan weet ik niet.

 Er zijn onduidelijke films op Youtube.

 Ook de bordewisser met de rode streep erin was magisch. 

 Op de schoolbordtekeningen zijn ook korte teksten te lezen, waar Tacita Dean toelichting nodig vond. 

het raam

Michael Hamburger (5)

 In het plaatsje Middleton in Suffolk belandt Max Sebald, na op de hei te zijn verdwaald, toch nog bij zijn oude vriend, de dichter Michael Hamburger, net als hij van Duitse komaf. De tuin waarin hij uitrust laat Tacita Dean zien in haar filmportret van Hamburger.

 De film is niet toevallig gemaakt in augustus. Sebald schrijft in De ringen van Saturnus: 'Augustus, we spraken over, de lege en geluidloze maand.'
Hamburger: 'For weeks there's not a bird to be seen. It is as if everything was somehow hollowed out.'
Ze spreken Engels. 
Volgt de beschrijving van de maand augustus. Alles is uitgegroeid en -gebloeid: 'Alleen het onkruid groeit verder, de akkerwinden wurgen de struiken, de gele wortels van de brandnetels kruipen onderaards voort, het kleefkruid groeit je boven het hoofd, het bruinrot en de mijt breiden zich uit en zelfs het papier waarop je moeizaam woorden en zinnen aan elkaar rijgt, voelt aan of het met meeldauw is overtrokken...'.

 Max kwam 33 jaar na Michael door de Engelse douane.
En meteen bij zijn eerste bezoek aan dit huis lijkt het hem of hij 'er ooit gewoond heeft'.
Het lijken wel zijn spullen, schrijft hij  En dan ziet hij de opeenhopingen van 'in een hoek bij de deur naar de eetkamer opgestapelde en hun hergebruik ongeduldig tegemoetziende verzendcouverts en kartonages' waarvan hij een foto maakt voor zijn boek. Stapels die hij ziet 'als stillevens, ontstaan onder mijn eigen, liefst het waardeloze bewarende hand.'
En hij weet, dit zijn meer enveloppen dan Hamburger in zijn leven ooit nog zal hergebruiken.

 Sebald richtte in Norwich de 'toevalsclub' op, Die zou ik graag heroprichten. Vrijdag meer in de Avonden.