de 'Kruimeldief Tomado' (2008) van Frank Halmans.

Art Amsterdam

 Vanmiddag op de slotdag van Art Amsterdam in de RAI schoot me het 'Museum met Eén Schilderij' weer te binnen. Teveel, teveel, dit. Waar een schilderij - de meerderheid van het aanbod was verf of iets anders op doek - toch alleen gedijt in rust en concentratie hingen ze hier in een maalstroom van soortgenoten, ontstaan uit zoveel hoofden, zoveel zinnen. Bekaf kwam ik na een uurtje buiten.

 Hier een paar dingen waar ik m'n kop bij kon houden. Afgezien van rots in de branding Dave Meijer.

 Vermakelijk wel om hier kunstmakers, kunsthandelaars en potentiële kopers door mekaar te zien lopen. Want wie was nou wie? Mooi herkenningsspel.   

Trends? Afgezien van de verf op doek is er een neiging tot noem het huiselijkheid. Interieurs, maar ook exterieurs. Wonen spreekt kennelijk niet meer van zelf. Tjebbe Beekman maakt school. Je ziet het bij de jonge Duitsers de laatste tijd ook heel nadrukkelijk. Een mens is een huis is een mens.

 

 

Marcel van Eeden schildert!

 In de Berlijnse vestiging van galerie ZINK exposeert Marcel van Eeden schilderijen onder de titel 'SENSATIONAL New Way To Paint' (tot 15 mei te zien in de Schlesische Strasse 27).

 Na vijftien jaar hield hij op met tekenen, hij staakte zijn tekenlog. In de Avonden vertelde hij afgelopen december dat hij - voor het eerst sinds de Haagse academie, waar een strenge leraar hem aanried eerst het tekenen onder de knie te krijgen - weer zou gaan schilderen. Zijn commentaar: 'Ik haat virtuositeit! Ik kan tekenen wat ik wil, ik zou nog eeuwig door kunnen tekenen, maar ik zoek meer weerstand, meer uitdaging en ook wat meer brutaliteit. Het gaat me erom de schoonheid van de tekening te doorbreken (...).

 Tekenen is als dichten, maar ik wil nu een spannende roman schrijven.' En hij legt uit dat hij tekeningen nauwkeurig moet plannen, omdat er maar één laag is, terwijl de gelaagdheid van het schilderij hem de kans geeft veel directer te zijn. Tegelijk is van hem in Burgos 'De archeoloog, de reizen van Osvald Sollmann' te zien. Tot 13 april. Maar wat is dat in 's hemelsnaam? Na K.M.Wiegand een nieuwe geestverschijning?

J.van Oudshoorn

Eigenlijk kan ik niet zo goed lezen, vind moeilijk concentratie. Omdat Marcel van Eeden hem aanreikte lees ik J.van Oudshoorn. Antiquariaten langs, via internet bestellen. Zoals het bij mij gaat, hinkstapspringend door de letteren. Maar nu ben ik geland in het zwart van 'Willem Mertens' Levensspiegel'. Het zwart waar Van Eeden het over had. Het zwart van zijn Koh-I-Noor potlood.

 Maarten 't Hart schreef een mooi stuk over eenzaamheid bij Van Oudshoorn als een hoger doel. Het niet langer afhankelijk hoeven zijn van anderen (in 'De som van Misverstanden'). En daar is het zwart dat daar bij hoort. 't Hart citeert: 'avondval in grauw en nacht', 'het donker klom', 'zwart verstarren' en nog veel meer om de toestand van de gedoemde Mertens te schilderen. Nee, 'niet zo geschikt voor dit leven, die Willem' (Reve).

 Zo beeldend als Van Oudshoorn schrijft, zo tekent Marcel van Eeden. En zo mooi-Haags ook de verwarde, eenzame wandeling naar zee, waar Willem half krankzinnig bij het strand belandt en pas - als hij gillend het duin af is gerend - tot zichzelf komt bij het zien van een schelpenvisser. Dan nog wel.

Marcel van Eeden (4)

 Karl McKay Wiegand (1873-1942), de hoofdfiguur in de meesterlijke beeldroman 'K.M.Wiegand, Life and Work' (uitg. Hatje Canz, 2006) van Marcel van Eeden heeft echt bestaan. Er was althans in de Verenigde Staten een botanicus met die naam. Maar verder is het personage moeilijk grijpbaar. Tot je de overeenkomst ontdekt met 'Selig' van Woody Allen.

 Selig is een kameleon, die zich stelselmatig aan zijn omgeving aanpast. Hij doet kortom wat en hoe men van hem verwacht. Op een vergelijkbare manier stuurt Marcel van Eeden zijn held K.M.Wiegand naar de tijd en plaatsen die hij zelf niet kan betreden, naar het 'hiervoormaals', de tijd voor zijn geboorte, die hij in zijn tekeningen nu al vijftien jaar in beeld brengt. En zo tref je Wiegand aan als bergbeklimmer, als bokser, als abstract schilder, maar net zo makkelijk als militair of echtgenoot van Elizabeth Taylor. Even makkelijk wisselt hij van uiterlijk.

 Wiegand beweegt zich in die geestenwereld, waar men zijn ordelijke, gepolijste, alledaagse gang gaat zonder te weten wat wij lezers weten, namelijk wat komen gaat. En dat is niet veel goeds.In zijn manier van afbeelden laat Marcel van Eeden merken dat ook hij ervan weet, in onheilspellende schaduwen en heldere grijstonen. Een wereld vol gestileerde dreiging en valse hoop. Waarin alle détails kloppen, zodat de overtuigingskracht angstaanjagend wordt.

2 december 2007
2 december 2007 - kleur
schilderij uit de academietijd (1991)

Marcel van Eeden (2)

 Heel terloops zinspeelde Marcel van Eeden zaterdag op het eind van zijn nu al 15 jaar durende tekencyclus. Liefhebbers weten: bijna elke dag verschijnt op Marcels Tekenlog een zwart-witte tekening van een scène die plaatshad voor zijn geboorte (1965), deel uitmakend van 'De encyclopedie van mijn dood'. Immers, ook de tijd vóór zijn geboorte rekent hij daartoe.

 De potloodtekeningen begonnen in 1993. Ik volg ze sinds 2001. De laatste tijd drong al steeds vaker kleur door in het grijs. Hoe het begon? Marcel werkte op de Haagse Academie, begin jaren '90 al wel kort met olieverf. En paar van die doeken hangen nu in galerie Stroom op de 'Eilandenrijk'-expositie (zie gisteren).

 Maar op de academie zeiden ze 'eerst maar eens 15 jaar tekenen, dan kun je aan olieverf gaan denken'. En ja, het is dit najaar 15 jaar geleden. Ik raadpleegde gisteren zijn tekenlog. En zie, het lijkt echt op te houden. De datum 2 december 2007 geeft - na een interval vanaf 19 november (tekening 2407) - nog twee entrees. De eerste zegt 'SENSATIONAL NEW WAY TO PAINT'. De tweede kortweg: 'The End'. Is dit het eind van Tekenlog? Komt er een Schilderlog?

Marcel van Eeden, busabri in Den Haag (olieverf, 1992)

Den Haag

 Bij sommige tentoonstellingen moet je je afvragen 'is ie gek genoeg?'. En dat is deze, ruimschoots.'Eilandenrijk', een zoektocht naar de culturele ziel van Den Haag' is te zien in het Haagse Stroom, aan de Hogewal.Eilandjes genoeg in de Haagse kunst, en die ziel? Zoeken is altijd goed.

 Werk van acht duo's zag ik. Vroege, heel precieze Den Haag-tekeningen van Philip Akkerman hangen tegenover Den Haag foto's van zijn vriend Jos Smits (1958-2006), strepen van Willem Hussem (1900-1974) naast wanhoopsfantasieën uit de oorlogsjaren van Piet Ouborg (1893-1956). En zo verder.En dan, schilderijen van Marcel van Eeden. Begin jaren '90 schilderde hij. Je ziet een aanloop naar z'n latere tekeningen. Ook al Den Haag. En meteen een busabri onder een fronsende huizenrij dat mijn hart stal.

 Van Eeden koos als duo-partner de schrijver - die eens schilder wilde worden - J. van Oudshoorn (1876-1951).Merkwaardig, ook al omdat de Hagenaar Van Oudshoorn bijna al z'n werk in Berlijn schreef (hij was diplomaat), waar Marcel van Eeden nu werkt en veel bijval krijgt.Van Oudshoorn. Ik lees 'Willem Mertens' levensspiegel' (geschreven 1910-1911) en duik onder in de schaduwen, waarin de hoofdpersoon voortgaat naar zijn bitter eind. Geen beter - en eerlijker - portret van een zenuwenlijder. 'Een meesterlijk boek' verzuchten we unisono.Die schaduwen, weet ik nu, deelt hij met zijn stadgenoot, de jonge Marcel van Eeden. Maandag 10 december is Van Eeden te horen in De Avonden.Later meer.

vier feeën (2003)
het rokje (2005)
The House of Opportunity (2004-2005, één deel van de serie)

Michaël Borremans

 Een nieuwe Belgische surrealist? René Magritte glimlacht sardonisch. Dit voorjaar was - op een groepstentoonstelling in Het Stedelijk Museum Den Bosch - voor het eerst wat werk van de Belgische schilder en tekenaar Michaël Borremans te zien. Er hing oa. een geheimzinnig beeldverhaal, in een reeks schilderijtjes waarin steeds de zelfde schuur - of was het een huis - voorkwam. Titel: 'The house of opportunity'.  

 Borremans (1963) begon pas eind jaren '90 te exposeren. In 2005 brak hij door. Het SMAK in Gent bracht z'n eerste solo. Inmiddels exposeerde hij in Londen, Parijs, Hong Kong en hebben grote Amerikaanse musea werk van hem in hun collectie, maar wie kent hem in Nederland?

 Michaël Borremans komt uit Geraardsbergen en woont in Gent. Hij maakt gedétailleerde, surreële, grappige, soms gewelddadige verhalen. Een verteller. En die liggen altijd nog moeilijk in de beeldende kunst. Hij begon als graficus en fotograaf. Tekenen deed hij altijd al, bij wijze van dagboek. Hij werkt vaak naar oude foto's, soms zelfs op oud papier, zodat het lijkt of je in iemands privé archief doordringt. Zijn figuren lijken vaak intens verzonken in bezigheden en gedachten die ons ontgaan. Je kunt hem in z'n onderwerpkeuze en -uitwerking een beetje vergelijken met Marcel van Eeden. Hij vertrouwt de realiteit niet, zegt hij in een interview. Als kind vertrouwde hij de televisie al niet. Alles scheen daar fake. Hij geloofde ook niet dat Amerika echt bestond. Zijn eerste aankomst in New York was dus een teleurstelling. Beelden zijn bedrieglijk. Met nadruk wens ik een solotentoonstelling van Michaël Borremans in Nederland. Maar wie? Wie zou?

Pagina's